ଏହିପରି ଉତ୍କଟ ଅନୁରାଗ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ମହାବନ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ । ସେଉଁଠାରେ କୟଷ୍ଟିକ, ଅର୍ଜୁନକ, ଶତପତ୍ର ଓ କିରକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା । ରାମ ନିଜର ମନର ତୀବ୍ର ବ୍ୟକୁଳତା ସହ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଳାଶୟ ଦେଖି ଏହି ମହାସରୋବର ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ । ସେ ଦୂରରୁ ମତଙ୍ଗ ନାମକ ଏହି ଜଳସୟକୁ ଦେଖି, ତାହାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଥିଲେ । ସେ ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା, ଟିଳକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ବକୁଳ ଓ ଉଦଳକ ଗଛରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏହି ହିମଜଳ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ନିର୍ମଳ ଜଳ, ମୃଦୁ ଚରଣରେ ରେତ, ଚାରିପାଖରେ ହରିତ ଉଦ୍ୟାନ, ମନୋହର ପଦ୍ମ ଓ ଶାଉଳି ପୁଷ୍ପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା । ଏହି ପୁଷ୍ପବନ୍ଧୁ ସରୋବର ମାଛ ଓ କୁମ୍ଭୀର ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ତାହାର କୂଳ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ । କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠାକୁ ପ୍ରାୟ ଆସୁଥିଲେ; ଏହି ଶିତଳ ଜଳସୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ୍ତ, ରଙ୍ଗିନ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ ଶାଉଳିରେ ମାନ୍ୟ । ଲାଲ ପଦ୍ମ, ସୁଗନ୍ଧିତ କମଳ, ଧଳା କୁମୁଦ ଓ ନୀଳ ଶାଉଳି ଏହି ସରୋବରକୁ ଏକ ଚିତ୍ରପଟ ସଦୃଶ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲା । ଫୁଲ ମାମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନ, ମୟୂର ରବିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା । ଏପରି ମନୋହର ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ । ଟିଳକ, ବୀଜପୁର, ବଟବୃକ୍ଷ, ଧଳା ଗଛ, କରବୀର ଓ ପୁନ୍ନାଗ ଫୁଲର ଶୋଭା, ଚମ୍ପା, କୁନ୍ଦ, ବନ୍ଦୀରା, ନିକୁଳ, ଅଶୋକ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କଟକ ଓ ଅତିମୁକ୍ତ ଗଛର ଫୁଲରେ ଏହି ସରୋବର ପାରିପାର୍ଶ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା । ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚମତ୍କାର ଗଛରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଏକ ପ୍ରିୟାଙ୍ଗନା ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା । ଏହି ସରୋବର ତଟରେ ଖଣିଜ ଶୋଭିତ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲରେ ଗଛ ଖିଳିଉଠିଥିଲେ । ଏଠିରେ ମହାନ ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ବଳଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ରହୁଛନ୍ତି । ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସେହି ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଅ । ଏପରି କହି, ରାମ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯିବା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ବିନା କିପରି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି?" ଏପରି କହି, ଦୟା ଓ ପ୍ରେମରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ଲଗିଲା ନାହିଁ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ମଧୁର ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହି ଅତିଶୟ ଦୁଃଖର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି । ଏଭଳି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖ ନେଇ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ, ଏହି ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପମ୍ପାକୁ ଦେଖି ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେଠାରେ ଏହି ଶୋଭାମୟ ପମ୍ପାକୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୋଡ଼ିତ ହୋଇଯାଏ; ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତିନି ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ସଉମିତ୍ରି, ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଦେଖ, ଯାହା ନୀଳମଣି ପରି ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଭରିଥିଲା, ଖିଳିଉଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ ଶାଉଳି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ।" "ସଉମିତ୍ରି, ଏହି ପମ୍ପା ଅଞ୍ଚଳର ଅରଣ୍ୟକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଦୃଶ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ପର୍ବତ ଚୂଡ଼ା ଏଠାରେ ଚମକୁଛି, ଗଛମାନେ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ।" କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦବାଇ ଦେଉଛି, କାରଣ ମୋର ଭ୍ରାତା ଭରତ ଓ ଭ abducted ତା ସୀତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଉଛି । ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ପମ୍ପା ଚିତ୍ରକୂଟ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଛଟାଇଁ, ଶିତଳ ଜଳରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏହି ସରୋବର ପଦ୍ମରେ ଆବୃତ୍ତ, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ଏଠାରେ ବିଛିତ୍ର ଭାବରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି । ଏଠି ନୀଳ ଓ ହଳଦିଆ ଘାସର ମାଟି ଏପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ତାଳ ଗଛର ଫୁଲ ଗୁଛି ଗୁଛି ଛଟାଇଁ । ପର୍ବତ ଚୂଡ଼ାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲରେ ଆବୃତ୍ତ, ଲତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛି । ଏହି ମୃଦୁ ବାତାସ, ସଉମିତ୍ରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର; ଋତୁ ମଧୁର ଓ ରମ୍ୟ, ଗଛମାନେ ନୂତନ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଇଛି । "ସଉମିତ୍ରି, ଏହି ଫୁଲେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛମାନେ ମେଘପରି ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ମନୋହର ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ବାୟୁରେ ହଳି ହଳି ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି । ବାୟୁ ଏଠାରେ ଗଛ ଫୁଲ ଭିତରେ ଖେଳୁଛି, ଫୁଲ ଝଡ଼ୁଛି, ଝଡ଼ିପଡ଼ୁଛି ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଯାଉଛି ।" "ବାୟୁ ଗଛର ଫୁଲ ଭରା ଡାଳ ହଳାଇ ଦେଉଛି, ମଧୁମାକ୍ଷୀ ଗୁଞ୍ଜରଣ ସହ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଯାଉଛି । ମଦୋନ୍ମତ କୋଇଲିର ମଧୁର ଧ୍ୱନି, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ବାୟୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଗଛମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି । ବାୟୁ ଚାରିଦିଗରୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଗଛ ହଳାଇ ଦେଉଛି, ଲତା ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଗଛମାନେ ଜାଲ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି ।" "ଏହି ବାୟୁ ଚନ୍ଦନ ଭଳି ଶିତଳ ଓ ମଧୁର ସ୍ପର୍ଶ ଦେଉଛି, ପବିତ୍ର ଗନ୍ଧ ନେଇ ଦେହର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରୁଛି । ବାୟୁରେ ହଳି ହଳି ଗଛମାନେ ମଧୁ ଗନ୍ଧରେ ମଧୁମାକ୍ଷୀ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଛି, ଦେଖାଯାଉଛି ଯେପରି ଗଛମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି ।" "ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ମନୋହର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଗଛ, ଲତା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଉଛି । ଫୁଲ ଭରା ଶିଖର ଓ ଗଛମାନେ ବାୟୁରେ ହଳି ହଳି ମଧୁମାକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି କିଏ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି ।