ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନେ ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଚାର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ହେ ସୁମୃଦୁ, ମୁଁ ଏହି ନିୟମିତ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଛି, ଯାହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ସେଠାରେ ବାଘ ଓ ହରିଣ ଏକାସাথে ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବସୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରହୁଥିଲେ।" "ସପ୍ତସାଗରର ପବିତ୍ର ତୀରରେ ଆମେ ବିଧିମାନେ ସ୍ନାନ କରିଛୁ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଦେଇଛୁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଛି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହିଥିରେ ମୋ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ମୋ ମନରେ ମଙ୍ଗଳ ସଂକେତ ଉପଜିଛି, ଚଳ, ଆମେ ସେଇ ଆନନ୍ଦମୟ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯିବା।" "ସେଠାରେ, ଅତି ଦୂରରେ ନୁହେଁ, ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ସୂର୍ୟପୁତ୍ର, ବସୁଛନ୍ତି। ସେ ଚାରି ମନ୍ଦ୍ର ମାଙ୍କିସହିତ ସଦା ବାଲିଙ୍କ ଭୟରେ ସେଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ। କାରଣ, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜା କାମ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।" ରାମ ଏପରି କହିବା ସହ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେ ଧୀରବୀରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆସ, ଶୀଘ୍ର ଚଳିବା। ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ଏହିପାଇଁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ।" ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପମ୍ପା ସରୋବର ପହଁଚିଲେ। ସେଠାରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ଚାହିଁ, ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ କୋୟଷ୍ଟିକ, ଅର୍ଜୁନକ, ଶତପତ୍ର, କିରକ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମୁଁଜୁରି ହେଉଥିଲା। ରାମ, ସୀତା ପ୍ରତି ଅତି ଆକୁଳତାରେ ଏକାଧିକ ବୃକ୍ଷ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସରୋବର ଦେଖୁଥିଲେ। ଅନ୍ତେ, ସେମାନେ ଦୂରରୁ ମତଙ୍ଗ ତାଳାବ ନାମକ ଜଳାଶୟ ପହଁଚିଲେ ଓ ରାମ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରଘୁନନ୍ଦନ ଦୁଇଭାଇ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିଲେ। ସେ ଏହି ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମାକୁଳ ସରୋବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଚାରିପାଖ ଟିଳକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ବକୁଳ, ଉଡାଳ ଗଛ ଥିଲେ। ସେହି ସରୋବର ଘନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ପ୍ରସ୍ପୁଟିତ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିଲା, ସ୍ଫଟିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ, ମୃଦୁ ବାଳୁକା ଓ ଶିତଳ ପାଣିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ମାଛ, କଛୁଆ, ତୀରପାରେ ଗଛ ଓ ଲତା, ମିଶ୍ରିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଏଠାରେ ଆସୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାଙ୍କା ଏହି ଶିତଳ ଜଳାଶୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ ଥିଲା। ପଦ୍ମ ଓ ଗୁଳାବୀ କମଳରେ ରଙ୍ଗିନ, ମନୋହର ଗନ୍ଧର ଜଳ-ଲିଲି, ଶ୍ୱେତ କୁମୁଦ ମାଳା ଓ ନୀଳ ଉତ୍ପଳରେ ଭରିଥିଲା। ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ମୁଁଜୁରି, ତୀରେ ମାମ୍ବା ଉଦ୍ୟାନର ଶୋଭା, ମୟୂରର ଡାକରେ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ଏପରି ଶୋଭାମୟ ପମ୍ପା ଦେଖି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ତୀରେ ଟିଳକ, ବୀଜପୂର, ବଟ ଓ ଶ୍ୱେତ ଗଛ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କରାବଲ୍ଲି, ପୁନ୍ନାଗ ତଳ ଦେଖିଲେ। ମଲ୍ଲିକା, କୁନ୍ଦ, ବନ୍ଦୀରା, ନିକୁଳ ଗଛ, ଅଶୋକ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କଟକ, ଅତିମୁକ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲତା ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଭଳି ଶୋଭିତ କରିଥିଲା। ଏହି ସରୋବର ତୀରେ ଖଣିଜରେ ଶୋଭିତ ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଖିଳିଥିବା ଗଛ ଥିଲେ, ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ବସୁଥିଲେ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଅ। କିପରି ମୁଁ ସୀତା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ?" ଏହିପରି ପ୍ରେମ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନ ଥିବା ରାମ, ସୌମିତ୍ରି ସହ ପଦ୍ମାକୁଳ ମଧୁର ପମ୍ପା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ବନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମୁଁଜୁରି ହେଉଥିବା ପମ୍ପାକୁ ପହଁଚି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଉଠିଲା, ଅଭିଲାଷରେ ଅତିପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପମ୍ପାକୁ ଦେଖ, ବେରିଲ ପଥର ଭଳି ପରିସ୍ଫୁଟିତ ଜଳ, ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ ଉତ୍ପଳ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପମ୍ପାର ଏହି ଅରଣ୍ୟ କେତେ ମନୋହର! ଏଠାରେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ, ମୋର ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଛି; ଭାରତ ଓ ଭୋଗିନୀ ସୀତାଙ୍କ ବିୟୋଗ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ଯଦିଓ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ଅରଣ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ପମ୍ପା ସରୋବର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ମନୋହର। ଏହି ସରୋବର ପଦ୍ମରେ ଢାଙ୍କା, ସର୍ପ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା। ନୀଳ ଓ ହଳଦିଆ ଘାସ ଏଠାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ କରୁଛି, ଗଛର ଫୁଲ ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ। ପର୍ବତ ଶିଖର ଚାରିପାଖରେ ଗଛ ଓ ଲତାର ଫୁଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।" "ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ମୃଦୁ ପବନ କେତେ ମନୋହର! ଋତୁ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଓ ଫଳ-ଫୁଲରେ ଭରିଛି। ଏହି ଫୁଲ ଭରା ଅରଣ୍ୟର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ମেঘ ଝରିବା ଭଳି ଫୁଲ ପଡ଼ୁଛି।" ଏପରି ଶୋଭାମୟ ପମ୍ପା ଓ ତାହାର ଚାରିପାଖ ଦେଖି, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ, ଦୂଃଖରେ ଭାସି, ତଥାପି ପ୍ରାକୃତିକ ରୂପରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ।