ଶବରୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମହାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ସେବା କରିଥିଲି।” ତାଙ୍କର ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ ଓ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ!” ତାପରେ ରାମ ଶବରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲା, ଓ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ମହିଳା, ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତା ଯାଉ, ଯେଉଁଠି ଆପଣ ଚାହେଁ।” ରାମଙ୍କର ଏହି ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଜଟାଧାରୀ, ବକ୍ଷ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶବରୀ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଲେ। ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶବରୀ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ଦିବ୍ୟ ଉଙ୍ଗନ୍ତ, ମାଳା ଦେଇ ଶୋଭିତ ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଠାରେ ଶବରୀ ଦିବ୍ୟବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅତି ରମ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏକ ତଡିତ୍ ସଦୃଶ ଉଜ୍ୱଳତାରେ ସ୍ଥାନକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଶବରୀ ନିଜ ଧ୍ୟାନ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ନିୟତ ମହାନ ଋଷିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହା ଭଳି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପଚ୍ଚାତରି ସର୍ଗର ଘଟଣା। ଶବରୀ ନିଜ ତପୋବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଡିଯିବା ପରେ, ରାଘବ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ମହାନ ଋଷିମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଚାର କରି, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଘବ, ତାଙ୍କର ଭଲରେ ନିରତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ନିୟତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଛି, ଏଠି ବାଘ ଓ ହରିଣ ଏକାଠି ନିର୍ଭୟ ହେଉଛନ୍ତି, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଏଠି ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ତୀରରେ ଆମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ତର୍ପଣ କରିଛୁ। ଅସୁଭ ଦୂର ହୋଇଛି, ଭଲ ହୋଇଛି; ଏହି କାରଣରୁ ମୋ ହୃଦୟ ଖୁସି ହେଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ହେ ପୁରୁଷ ସିଂହ, ମୋ ମନରେ ଶୁଭ ଭାବ ଉପଜିଛି; ଚଳ, ଆମେ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯିବା। ଏଠି ନିକଟରେ ଅଛି ରିଶ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠି ଏକା ଶୂର୍ୟପୁତ୍ର, ଧର୍ମପରାୟଣ ସୁଗ୍ରୀବ ରହୁଛନ୍ତି। ସେ ବାଲିଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଅନ୍ୟ କପି ସହିତ ଏଠି ରହୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ, କପିମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାର ଉପାୟ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏଭଳି ରାମ କହିଲେ, ସାଉମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଚଳ, ଶୀଘ୍ର ଯିବା; ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।” ଏପରେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ତ ରାମ ଚାଲିଲେ। ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପମ୍ପା ସରୋବର ପହଞ୍ଚି, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ମହାବନରେ କୋୟଷ୍ଟିକ, ଅର୍ଜୁନକ, ଶତପତ୍ର, କିରକ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ରାମ, ଅତି ଆଶାକ୍ତ ହୋଇ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ସରୋବର ଦେଖି, ମହାସରୋବର ଦିଗରେ ଚାଲିଲେ। ଦୂରରୁ ମାତଙ୍ଗ ସରୋବର ପହଞ୍ଚି, ରାମ ତାହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଉପରେ ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ଭାଇ ସାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଟିଳକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ବକୁଳ, ଉଦଳକ ଗଛ ସାରି ଲାଗିଛି। ଏହି ସରୋବର ଗଛର ଶୋଭା, ପଦ୍ମର ଭିଡ଼, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ, ମୃଦୁ ଶବଳ ରେତ, ଅତି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ମାଛ ଓ କଛୁଆର ଭିଡ଼, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଛ, ଲତା ଗୁଡିକୁ ସାଥୀ ସଦୃଶ ଶୋଭା, କିନ୍ନର, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଏଠି ଆସିଥିଲେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଭରି, ଶୀତଳ ଜଳର ଅତି ରମ୍ୟ ସରୋବର। ପଦ୍ମ ଓ ଜଳକୁମୁଦାର ଲାଲ ରଙ୍ଗ, ମନୋହର ଗନ୍ଧ, କୁମୁଦାର ଶ୍ୱେତ ଗୁଚ୍ଛ, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଫୁଟିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏକ ରଙ୍ଗିନ ଚିତ୍ରପଟ ସଦୃଶ। ଫୁଲ ଓ ନୀଳ ଉତ୍ପଳର ଭିଡ଼, ମନୋହର ଗନ୍ଧ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଆମ୍ବ ଗଛ, ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବର ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦଶରଥପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭୂତି କଲେ। ଟିଳକ, ବୀଜପୁର, ବଟ, ଶ୍ୱେତ ଗଛ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କରାବର ଓ ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ, ଯାସୁମିନ, କୁନ୍ଦ, ବନ୍ଦୀର, ନିକୁଳା, ଅଶୋକ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କଟକ, ଅତିମୁକ୍ତ ଗଛ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛର ଶୋଭା, ଏକ ପ୍ରିୟା ମହିଳା ସଦୃଶ ରମ୍ୟ, ତାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମନ୍ଦିର ଶୋଭା ପାଇଥିବା ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପାହାଡ଼, ଏହି ରିଶ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ, ମହାନ ଋକ୍ଷରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଏଠି ରହୁଛନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ, ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ବାସ କରୁଛନ୍ତି; ହେ ପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଗ୍ରୀବ, କପିମାନ୍ୟର ରାଜା, ସହିତ ମିଳ। ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାବିନା ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି?” ଏପରେ, ପ୍ରେମରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ରାମ, ମନ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ଲାଗିନଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୋକ ବ୍ୟକ୍ତ କଲେ। ଏହି ଭଳି ଜଙ୍ଗଳ ଦେଖି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପମ୍ପା ସରୋବର ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଗଛର ଶୋଭା ଅତି ମନୋହର ଥିଲା। ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗର ଏହି ଘଟଣା। ସେଠି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭୂତି କଲେ; କାମେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ, ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ।