ଶବରୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଛି, ଏହାର କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ସେବା ପାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା।” ତାଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମମୟ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, “ଅପୂର୍ବ!” ତାପରେ ରାମ ଶବରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଆଦର ପାଇଛି, ଭଲ ମହିଳା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତା ଯେଉଁଠି ଚାହୁଁ ଯାଅ।” ଏଭଳି ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁଜା ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶବରୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର୍ପଣ କଲେ। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେବୀୟ ଗହଣା, ଦେବୀୟ ଚନ୍ଦନ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ, ଆକାଶରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଚମକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଶବରୀ ତାଙ୍କର ଏକାଗ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେଇ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମହାର୍ଷିମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଶବରୀ ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଇ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶାନ୍ତ ଓ ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁଠି ବାଘ ଓ ମୃଗ ଏକ ସାଥିରେ ନିର୍ଭୟ ରହନ୍ତି, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତସାଗର ତୀରର ତୀର୍ଥରେ ଅମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ସହିତ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇଛୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଛି, ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଥିପାଇଁ ମୋ ହୃଦୟ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇଛି। ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ମୋର ମନରେ ଶୁଭ ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି; ଚଳ, ଆମେ ସେଇ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯିବା। ସେଠାରୁ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ବାସ କରନ୍ତି। ସେ ବାଲିଙ୍କ ଭୟରେ ଚାରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନର ସହିତ ସେଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ। କାରଣ, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଏହି ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସଉମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚଳ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯିବା; ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ପମ୍ପା ସରୋବର ପହଞ୍ଚି, ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ବୃହତ୍ ଅରଣ୍ୟ କୋୟଷ୍ଟିକ, ଅର୍ଜୁନକ, ଶତପତ୍ର, କିରକ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତିବିଶେଷ ଆକୁଳତାରେ ଦଗ୍ଧ ରାମ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଝିଲିକା, ଏବଂ ବଡ଼ ଜଳାଶୟ ଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଦୂରରୁ ମଟଙ୍ଗ ନାମକ ଜଳାଶୟ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିଚଳ ହୋଇ ଏହି ସ୍ନିଗ୍ଧ ସରୋବରକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ସେ ଅପୂର୍ବ କମଳ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ତିଳକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ବକୁଳ ଓ ଉଡାଲକ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଜଳାଶୟ ସୁନ୍ଦର ବନରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ତାହାର ଜଳ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ଓ ମୃଦୁବାଳୁକାରେ ଛାଡ଼ିଥିଲା। ମାଛ ଓ କଉଆ ଭରିଥିବା, ତଟରେ ଗଛ ଓ ଲତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରାୟ ଏକାଏକି ସାଙ୍ଗମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାସ କରନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ଏହା ଏକ ଶୀତଳ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଜଳାଶୟ। ଲାଲ କମଳ ଓ ମନୋହର ଶତପତ୍ରର ସୁଗନ୍ଧ, ଧଳା କୁମୁଦ ଓ ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି କମଳ ଓ ନୀଳ ଉତ୍ପଳର ଅଧିକ୍ୟ, ମନୋହର ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଚମକ, ମାଙ୍ଗୋ ଗଛର ଫୁଲ ଓ ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ମନ ହରିଯାଉଛି। ଏପରି ସୁନ୍ଦର ପମ୍ପା ଦେଖି, ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଲେ। ତିଳକ, ବୀଜପୂର, ବଟ ଓ ଧଳା ଗଛ, କୁନ୍ଦ, ବନ୍ଦୀର, ନିକୁଳ, ଅଶୋକ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କଟକ ଓ ଅତିମୁକ୍ତ ଗଛର ଫୁଲ ଏଠି ଚାରିପାଖରେ ଫୁଟିଥିଲା। ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛରେ ଏହି ସରୋବର ବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ତଟରେ ଖଣିଜରେ ଶୋଭିତ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦଢ଼ି ଅଛି। ଏଠି ରିକ୍ଷରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ପ୍ରବଳ ସୁଗ୍ରୀବ ବାସ କରନ୍ତି। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସେଇ ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆମେ ନିକଟରେ ଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି କହି ରାମ ପୁନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ବିନା ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି?” ଏପରି କହି, ପ୍ରେମବିଧୁର ଏବଂ ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ଯାଉନଥିବା ରାମ, ସେଇ ଚିରପ୍ରିୟ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦୁଃଖର ଶବ୍ଦ କହି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦେଖିଦେଖି ଏହି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପମ୍ପା ସରୋବରର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବନ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାର, ଏବଂ ସେମାନେ ଏହି ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣାବଳୀ ପରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।