ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଶବରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ସମାଜରୁ ସଦା ବିପ୍ରତ୍ୟୟିତ ଥିଲେ, ତିନି ଦାନୁବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିବା ଶବରୀଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଇଲେ ମୁଁ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହା ଶୁଣି ଶବରୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖାଇଲେ, “ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖ, ବର୍ଷା ମେଘର ପରି ଘନ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଆ।” ଶବରୀ ବିସ୍ତାର କରି କହିଲେ, “ଏହି ମତଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏଠି ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁମାନେ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିତ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହା ହେଉଛି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହାଁ ଦେଇ ଥିବା ବେଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଗୁରୁମାନେ ଶ୍ରମରେ କମ୍ପିତ ହାତରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବେଦୀ ଏଯାଁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକରେ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଛି। ଉପବାସ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ମନୋବଳରେ ସାତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଏଠାରେ ଆଣିଥିଲେ—ଦେଖ। ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ପରେ, ଚାଲି ଓ ଚର୍ମ ଉପରାଣକୁ ଏହି ଗଛରେ ରଖିଥିଲେ; ଏଯାଁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଖି ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅର୍ପିତ ଫୁଲ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାମ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଖି ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିବା ସହିତ ଏହାର କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁମତି ଦେଇ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲି, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଶବରୀଙ୍କ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି କହିଲେ, “ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ!” ତାପରେ ରାମ ଶବରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛ, ଶୁଭେ; ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଚାହୁଁ, ଯିବାକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଛ।” ଏପରେ ଶବରୀ, ଜଟାଧାରୀ, ଚାଲି ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ରାମଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ନିଜ ଦେହକୁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ତିନି ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ପରି ଦେଖାଗଲେ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଓ ମାଲାରେ ଶୋଭିତ ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ରୂପବତୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ତା ସ୍ଥାନକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ। ଶବରୀ ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମିକ ମହାର୍ଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପଚାସ ଅଞ୍ଚଳର କଥା। ଶବରୀ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତିନି ଉତ୍ତମ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ମୁଁ ଏହି ନିୟମିତ ମୁନିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଛି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଘ ଓ ହରିଣ ଏକାସାଥିରେ ନିର୍ଭୟ ହେଇ ରହିଛନ୍ତି, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ସାତ ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ତୀରେ ଆମେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଛୁ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଛୁ। ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଛି, ଭଲ ହୋଇଛି, ଏହିପରି ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଶୁଭ ସଂକେତ ଉପଜିଛି; ତେଣୁ ଚଳ, ଆମେ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଯିବା। ଏଠାରୁ ଅତି ଦୂର ନୁହଁ, ରିଶ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ଚମକୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ଆଦିତ୍ୟପୁତ୍ର, ବସିଛି। ସେ ନିତି ବାଲିଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ଚାରି ଅନ୍ୟ ଵାନର ସହିତ ଏଠି ରହିଛି; ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଏହି ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; ଏପରି ରାମ କହିଲେ, ସାଉମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, “ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଯିବା; ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି।” ଏପରେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡି ନରପତି ରାମ ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ଦେଖିଲେ। ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ କୋୟାଷ୍ଟିକ, ଅର୍ଜୁନକ, ଶତପତ୍ର, କିରକ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ମୁନ୍ମୁନାଉଥିଲା। ରାମ ନିଜ ଭାବରେ ଜଳି ରହି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଝିଲିକା ଦେଖି, ବଡ଼ ଜଳାଶୟକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଦୂରରୁ ମତଙ୍ଗ ନାମକ ଜଳାଶୟ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ତାହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଶ୍ରୁଭାବରେ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଭାବରେ ଏଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତିନି ଏହି ରୂପବତୀ ପଦ୍ମପୋକରିକୁ ଭିତରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ, ତିଳକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ବକୁଳ, ଉଦଲକ ଗଛ ରହିଛି। ଏହି ପୋକରି ଘନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଆ, ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଜଳ, ଏକଦମ ସ୍ଫଟିକ ପରି ପରିସ୍କାର, ମୃଦୁ ଚାଲିରେ ଢାକା, ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହି ପୋକରି ମାଛ ଓ କାଚୁଆରେ ଭରିଆ, ତୀରରେ ଗଛ ଏବଂ ଲତାରେ ବନ୍ଧା, ସହଯାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ପୋକରି କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସିଥିବା, ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ଶୀତଳ ଜଳର ଅତି ରୂପବତୀ ଅଞ୍ଚଳ। ଲାଲ ପଦ୍ମ ଓ ଗନ୍ଧ ଶାଳୁକରେ ଭରିଆ, କୁମୁଦ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଧଳା, ନୀଳ ଶାଳୁକରେ ନୀଳ, ଚିତ୍ର ତାପେଷ୍ଟ୍ରି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ ଶାଳୁକରେ ଭରିଆ, ଗନ୍ଧ ଫୁଲରେ ଭରିଆ, ଫୁଲିଥିବା ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନ ତୀରରେ, ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ମୁନ୍ମୁନାଉଥିଲା। ଏପରି, ପମ୍ପା ସରୋବର ଦେଖି, ରାମ ଓ ସାଉମିତ୍ରି, ଦିପ୍ତ ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଲାଗିଲେ।