ପାମ୍ପା ସରୋବରର କୂଳରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମବାସୀ ଶିଶୁ ହାତୀମାନେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ। ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ରୁ ରକ୍ତ ଝରିବା ଚିହ୍ନ ରହିଥିବା, ଏକାଏକା ଓ ଦଳେ ଦଳେ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ମେଘ ଭଳି କଳା ଓ ଦ୍ରୁତ। ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ମନୋହର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ପାନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ରହିଛି। ଏପରେ ସେହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହାତୀମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଭାଲୁ ଓ ବାଘଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଘମାନଙ୍କର କମଳା-ନୀଳ ରୂନ୍ଧି ଇତିଶ୍ରୀ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ମୃଗ, ବନଶୁକର ଓ ନିର୍ଭୟ ହରିଣ ଦେଖିଲେ ତୁମ ଦୁଃଖ ଅପସାରିତ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ପର୍ବତକୁ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଶୋଭା ଦେଉଛି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ସେହି ଗୁହା ଶିଳାରେ ଢାକାଯାଇଛି ଓ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ତାହାର ପୂର୍ବ ମୁହଁରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୀତଳ ଜଳ ଥିବା ପୋଖରୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ହେଉଛି। ସେଠି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ବାନରମାନେ ସହ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। କେବେ କେବେ କବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସେହି ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ଓ ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ। ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମାନ, ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ଓ ରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଆକାଶରେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଚାଲ, ଆଗକୁ ବଢ଼।" ସେ କହିଲେ, "ଯାଅ, ତୁମର କାମ ସିଦ୍ଧି ହେଉ।" ଏପରେ ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, କବନ୍ଧ ଖୁସି ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି କବନ୍ଧ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୋଭାମୟ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଦେଖାଦେଲେ ଓ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମିତ୍ରତା କର।" ଏହିଭଳି ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଚୁଅତ୍ତରିତମ ସର୍ଗରେ ଏହି ଘଟଣା ଦର୍ଶିତ। ତାପରେ, କବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପାମ୍ପା ସରୋବର ନିକଟରେ ଅରଣ୍ୟପଥ ଦେଖାଯିବା ପରେ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁଇଝଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅନେକ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଶିବିର କରି, ସେମାନେ ପାମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ଶବରୀଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ଗଛରେ ଘେରା ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା। ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ୱିନୀ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ରାମ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଶବରୀ ପଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ, ଯଥାନିୟମ ଆଦର କଲେ। ତାପରେ ରାମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମର ବାଧା ଦୂର ହୋଇଛି କି? ତୁମର ତପସ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କି? କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି କି, ଆହାର ନିୟମିତ କି? ତୁମର ବ୍ରତ ଅଟୁଟ କି, ମନ ଶାନ୍ତ କି? ଗୁରୁସେବାର ଫଳ ମିଳିଛି କି?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଡ଼ିଲାପରେ, ଦୀର୍ଘଜୀବି, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଶବରୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳିତ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ଗୁରୁମାନ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳଦାୟିନୀ ହେଲା, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି। ଆପଣଙ୍କ ଦୟାଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ପାଇବି। ଆପଣ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ରଥରେ ଯାଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲି। ମୋ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଗୁରୁମାନେ ମୋତେ କହିଥିଲେ—'ରାମ ତୁମ ସୁପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ। ତୁମେ ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ସାଉମିତ୍ରି ସହ ଆତିଥ୍ୟ କରିବା; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ଲାଭ କରିବା।' ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଅନେକ ବନ ଉପହାର ସଂଗ୍ରହ କରିଛି।" ପାମ୍ପା ତୀରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶବରୀ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ। ରାଘବ ତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମାଜରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ, ଦାନବ ବଂଶୀ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, କାରଣ ଶବରୀ ଏହି ବିଷୟରେ ଭଲ ଜାଣିଥିଲେ। ରାମ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ସେଠିକୁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଏହି କଥା ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ବାହାରିବା ସହିତ, ଶବରୀ ଦୁହିଝଣଙ୍କୁ ସେହି ମହାବନ ଦେଖାଇଲେ—"ଦେଖ, ମେଘମାଳା ଭଳି ଘନ ଏହି ବନ, ପଶୁପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ମତଙ୍ଗ ବନ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଗୁରୁମାନେ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ତିଆରି କରି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ବେଦୀ ପୂର୍ବମୁଖୀ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଗୁରୁମାନେ ଶ୍ରମରେ ହାତ କମ୍ପିଥିବା ବେଳେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବେଦୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରଭା ଦେଉଛି।" "ଉପବାସ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ମନରେ ସପ୍ତ ସାଗରକୁ ଏଠାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ—ଏଠି ଦେଖ। ତାପରେ ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ଚଳା ଚୀର ଏହି ଗଛରେ ରଖିଥିଲେ—ଏମିତି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ହେଲା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଶୁଖିନାହିଁ। ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ଫୁଲ ଓ ନୀଳ କମଳ ଆଜିଯାଏ ଅମ୍ଲାନ।" "ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବନ ଦେଖିଲେ, ଏହାର କଥା ଶୁଣିଲେ; ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି।