ପମ୍ପା ହ୍ରଦ ସମୀପରେ ଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ କୁକର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେଇଁ ସୋଇଥିବାବେଳେ ଧରି ମାରିଦେଇଥାନ୍ତି। ପମ୍ପା ହ୍ରଦରେ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମର ବାସିନ୍ଦା ଯୁବ ହାତୀମାନେ ଖେଳୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ତଧାରା ଦ୍ୱାରା ରଙ୍ଗିତ, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ହେଉଥିବା ମେଘ ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେମାନେ ପ୍ରଶାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ପରିଷ୍କୃତ, ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ପିଇ ଶାନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ହାତୀମାନେ ତାପରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଭାଲୁ ଓ ବାଘ ସହିତ ଉଡ଼ିଆ କାଳା ରଙ୍ଗର କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଡ଼େଙ୍କା ଲୁହ ଦେଇ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ସହିତ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଚିତା, ବନ ଶୁଆ, ଓ ନିର୍ଭୟ ହରିଣ ଦେଖି ତୁମର ଦୁଃଖ ମିଟିଯିବ; ଏବଂ ରାମା, ଏହି ପାହାଡ଼ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ଏହି ଗୁହା ଦ୍ୱାର ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଓ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ; ଏହି ଗୁହାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୀତଳ ଜଳ ମାଣିକ ଅଛି, ଯାହା ଅତି ରମ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଛି। ସେଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ବାନରମାନେ ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି। କେବେ କେବେ କବନ୍ଧା ମଧ୍ୟ ସେଇଁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଗୁଲାପ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କବନ୍ଧା ଆକାଶରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାଆ, ଆଗକୁ ଚାଲ।' କବନ୍ଧା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଯାଅ, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତିବ।' ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ଖୁସି ହୋଇ, କବନ୍ଧା ଚାଲିଗଲେ। ସେଉଁଥିରେ, କବନ୍ଧା ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମଗ୍ର ଶରୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାୟମାନ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଇ କହିଲେ, 'ମିତ୍ରତା କର।' ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ଓ ପମ୍ପା ହ୍ରଦ ପାଖରେ କବନ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ମାର୍ଗ ଦେଖାଯାଇବା ପରେ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର—ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର—ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ଏକ ଢାଳରେ ଶିବିର କରି, ରଘୁବଂଶୀମାନେ ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ପଶ୍ଚିମ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ଏହି ପଶ୍ଚିମ ତୀରରେ ସେମାନେ ଶୋଭାୟମାନ ଶବରୀ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଅନେକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଓ ଅତି ରମ୍ୟ ଥିବାରୁ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହାକୁ ଦେଖି ଶବରୀଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଏହି ନିପୁଣ ତପସ୍ୱିନୀ ଉଠି, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ରାମ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ। ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଚରଣାମୃତ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ, ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ; ତାପରେ ରାମ ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ତୁମର ବାଧା ଦୂର ହୋଇଛି? ତୁମର ତପଃବଳ ବଢ଼ୁଛି? ତୁମେ କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛ? ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ନିୟମିତ? ତୁମେ ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛ? ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ? ତୁମର ଗୁରୁସେବା ଫଳଦାୟକ?" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ନିପୁଣ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଶବରୀ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅଟୁଟ ଭାବରେ କହିଲେ— "ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳିତ; ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଏବଂ ମୋର ଗୁରୁମାନେ ସମ୍ମାନିତ। ଆଜି ମୋର ଉପବାସ ଫଳିତ, ଏବଂ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି; କାରଣ ରାମ, ମାନବମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ପୂଜିଛି। ତୁମର ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପବିତ୍ର, ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ଯିବି।" "ତୁମେ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରଥରେ ଆସିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ଗୁରୁସେବା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋତେ କହିଥିଲେ—'ରାମ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ।'" "'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଓ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଅତିଥି ସ୍ୱରୂପେ ଆଦର କର; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।'" "ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ମୋତେ ଏପରି କହିଥିଲେ, ଏହି ତପସ୍ୱିନୀ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଉପହାର ସଂଗ୍ରହ କରିଛି।" "ପମ୍ପା ତୀରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତୁମ ପାଇଁ, ଏପରି କହି, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶବରୀ ଏହି କଥା କହିଲେ।" ରାଘବ ତାଙ୍କୁ, ସମାଜରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିବା ଶବରୀଙ୍କୁ, ଦାନୁ ବଂଶର ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କାରଣ ଶବରୀ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ। "ମୁଁ ଏହାକୁ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁସ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯଦି ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଉଛ।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶବରୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖାଇଲେ—"ଦେଖ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଘନ, ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।" "ଏହି ମତଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏଠି ମୋର ମହାତ୍ମା ଗୁରୁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ୱୀ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ପୂଜା ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ।" "ଏହି ଦକ୍ଷିଣାମୁଖୀ ପୂଜା ମଞ୍ଚ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଗୁରୁମାନେ, ଶ୍ରମରେ କମ୍ପିତ ହାତରେ, ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।" "ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ଏଠି ମଞ୍ଚ ଏଯାଁ ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।" "ଅତି ଉପବାସ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଗତି ନ କରିପାରି, ତାଙ୍କର ମନୋବଳରେ ସାତ ସମୁଦ୍ର ଏଠି ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ—ଦେଖ।" "ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଚାଲା ଖୋଲା ଗଛରେ ରଖିଥିଲେ; ଏଯାଁ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହା ଏପରି ଅସୁକା ଅଛି।" "ତାଙ୍କର ଅର୍ପିତ ଫୁଲ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ସହିତ, ଏଯାଁ ଶୁଷ୍କ ହୁଏନାହିଁ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବହୁ ଦିନ ପୂର୍ବେ କରାଯିଥିଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ।