ପମ୍ପା ସରୋବର ପାଶରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କବନ୍ଧ ଏହିପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ସ୍ଥାନର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—"ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ତୁମେ ପମ୍ପାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଛ ଭୋଜନ କରିବେ, ଯାହା ତାଜା ଧରାଯାଇଛି, ଚାମଡ଼ି ଓ ପାଖ ଛାଡ଼ି ଏକେବଳ ଏକ ମାଞ୍ଚି ଥିବା ଲାଗି ଭଲ ଭାବରେ ଭୁନାଯାଇଛି। ତୁମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ମାଛ ତୁମେ ଭୋଜନ କରିବା ବେଳେ ପମ୍ପାର ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଆଣି ତୁମ ପାଖରେ ରଖିବେ। ସେ ତୁମ ପାଇଁ ପମ୍ପାର କମଳ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ଶୁଭ୍ର, ଢଳା ରୂପରେ ଚମକୁଥିବା, ସୁଶିତଳ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଆଣିଦେବେ। ଏହି ଜଳ ସେ କମଳ ପତ୍ରରେ ଦେଇ ଦେବେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ବଡ଼ ବନର ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ। ସଞ୍ଜ ବେଳେ ତୁମେ ବିହାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ଏମିତି ପଶୁମାନେ ଦେଖେଇବେ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭରେ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବୃଷ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି। ପମ୍ପାରେ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ପଶୁ ଦେଖିବେ, ସଞ୍ଜ ବେଳେ ତୁମେ ଗଛମାନେ ଉପରେ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବେ। ଏଠାରେ ପମ୍ପାର ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଦେଖି ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂରିଯିବ; ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ତିଳକ ଓ ରାତିରାଜ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ କମଳ ଓ ଶତଦଳ ମଧ୍ୟ ଫୁଲିଛି, ଏହି ମାଳା କେହି ରଖିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ମାଳା କେବେ ଶୁଖି ନଯାଏ, ତଳି ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ତେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ବନଫଳ ଓ ଶାକ ଉଠାଇ ନେଉଥିବା ବେଳେ ଦେହରୁ ଝରିଥିବା ଘମ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା। ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଘମ ଥିବା ଥରୁ ମାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା କେବେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଏଉଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ୱିନୀ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ତୁମେ ଦେଖିବା ପରେ, ତିନି ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏହା ପରେ ତୁମେ ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଥିବା ଅତି ଗୁପ୍ତ ଓ ଅପୂର୍ବ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବ। ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ନିୟମରେ, ଏହି ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ତାହାର ଚାରିପାଖର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ 'ମତଙ୍ଗ ଵନ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ମିଷ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ତୁମେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ; ପମ୍ପା ସମ୍ନା ପ୍ରସ୍ଥିତ ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଫୁଲ ଫଳରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ପର୍ବତ ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ଯୁବ ହାତୀମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖରେ ଯିଏ ଶୁଏ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ଧନ ଦେଖେ, ଜାଗିଲେ ତାହା ପାଇଁଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା କେହି ଚଢ଼ିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଧରି ମାରିଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପମ୍ପା ଜଳରେ ଖେଳୁଥିବା ଯୁବ ହାତୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ, ଏହିମାନେ ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମର ବାସିନ୍ଦା। ଏହି ବଳଶାଳୀ ହାତୀମାନେ, ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଧାରା ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା, ଦଳେ ଦଳେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ମେଘ ଭଳି ଗଭୀର ଏବଂ ଦ୍ରୁତ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର, ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ପିଇ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ବନବାସୀମାନେ ଭାଲୁ ଓ ବାଘ ସହିତ ବିହାର କରନ୍ତି, ଯାହାର ନିଳ ମୃଦୁ କେଶ ଚମକୁଛି। ଚିକାର, ବନଶୁକର ଓ ନିର୍ଭୟ ହରିଣ ଦେଖି, ତୁମ ଦୁଃଖ ଶମିତ ହେବ; ଏହି ପର୍ବତରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଅଛି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନନ୍ଦନ, ଏହି ଗୁହା ପାଶାଣ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ପ୍ରବେଶ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରେ ଏକ ବଡ଼ ଶୀତଳ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ରହିଛି। ଏଠାରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ବାନର ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। କେବେ କେବେ କବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି। ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଚମକୁଥିବା ବଳଶାଳୀ କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଆକାଶରେ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ସେଉଁଠି, ଦୁଇଜଣ କହିଲେ, "ଯାଅ, ଆଗକୁ ଯାଅ!" ସେ କହିଲେ, "ଯାଅ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ।" ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କବନ୍ଧ ବିଦାୟ ନେଲେ। ତାପରେ, ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେହ ଚମକୁଥିବା ଏହି କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖା ଦେଇ କହିଲେ, "ମିତ୍ରତା କର।" ଏହିଭଳି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦୁଇ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପମ୍ପା ସରୋବର ପାଖରେ ଅରଣ୍ୟର ମାର୍ଗ ଚିହ୍ନଟ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ସେମାନେ ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଅନେକ ପର୍ବତ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ପର୍ବତ ଢାଳିରେ ବିରାମ ନେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଜଣ ପମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଶବରୀଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ରହିଛି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ। ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହି ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୱିନୀ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଦୁଇଁ ଭାଇଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସେ ପଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଆଦର ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, "ତୁମ ଅନ୍ତରାୟ ସବୁ ଦୂରିଯାଇଛି କି? ତୁମ ତପସ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କି? କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି କି? ତୁମ ଭୋଜନ ନିୟମିତ କି?" ଏହିପରି ଶୁଭ ଅନୁଭୂତି ଓ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପମ୍ପା ପାଶରେ ନୂତନ ଆଶା ଓ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଲେ।