ପମ୍ପା ଜଳରେ ସୁମଧୁର କଣ୍ଠରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ; ସେମାନେ ମାନବମାନେ ଦେଖିଲେ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ କିଛି କ୍ଷତି କରୁନାହାନ୍ତି, ଶୁଭ ଓ ନିରାପରାଧ। ରାଘବ, ତୁମେ ପମ୍ପାର ଜଳରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଘୀର ଗୁଡିକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇବା; ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ବାଙ୍କା ଚିହ୍ନ ସହିତ ଓ ଗ୍ରାସରେ ରହୁଥିବା ମାଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା। ପମ୍ପାର ଉତ୍ତମ ମାଛ, ତାଜା ଧରା, ଚମଡ଼ ଓ ପାଖ ବିନା, ଭଜା ଓ ଏକ ମାତ୍ର ମେଦୁଳୀ ସହିତ ମାଛ ତୁମେ ଖାଇବା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା, ଏହି ମାଛ ତୁମେ ସେବା କରିବେ; ତୁମେ ପମ୍ପାର ଫୁଲ ତୁଳି ଖାଇବା ସମୟରେ ତା ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ପମ୍ପାର ଜଳ, ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ଲଟସ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ଶୁଭ, ଶୀତଳ, ପବିତ୍ର ଓ ରୂପା କିମ୍ବା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମେ ଜଳ ଦେବେ ଲଟସ ଗୋପାରେ; ଏବଂ ବଡ଼ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ତୁମେ ବିହାର କରିବା ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମେ ଦେଖାଇବେ—ପନି ଲାଗି ଜଳରୁ ଦୂର ହୋଇଥିବା, ବଳଦର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ। ପମ୍ପାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବା; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବିହାର କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ଗାଛମାନେ ଫୁଲର ମାଳାରେ ସଜିବା ଦେଖିବା। ପମ୍ପାର ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ—ତିଲକ ଓ ରାତିରାଣୀ ଫୁଲରେ। ଲଟସ ଓ ନୀଳପଦ୍ମ ମଧ୍ୟ ଫୁଲିଥିବା; ସେ ମାଳାମାନେ କୌଣସି ମାନବ ରଖିନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ କ୍ଷୟ କରୁନାହାନ୍ତି, ଝଡିପଡ଼ିନାହାନ୍ତି; ମତଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ବନଫଳ ବୋହିବାରେ ଉପରେ ଶ୍ରମ ହୁଏ, ତେବେ ଶରୀରରୁ ଘମ ଝଡି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ମାଳାମାନେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଘମ ଫୁଟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ଏବଂ କ୍ଷୟ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହି ଦିନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସେବାକ ଦେଖାଯାଏ, ନାମ ଶବରୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ୱିନୀ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ। ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖିବା ପରେ ସେ ସ୍ବର୍ଗ ଲୋକ ପାଇବେ। ତାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବା, ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମତଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠି ହାତୀମାନେ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତିଆ ଉପବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ରାଘୁବଂଶୀ, ଏହି ଉପବନ ମତଙ୍ଗ ଉପବନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନନ୍ଦନ ଉପବନ ଭଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପବନ ପରି। ଏହି ଉପବନରେ ନାନା ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିବା; ପମ୍ପା ଆଗରେ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଉଭା ଅଛି, ଗଛରେ ଫୁଲିଥିବା। ଏହି ପର୍ବତ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଚଡ଼ିପାରିବା, ଯୁବ ହାତୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ରାମ, ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଅନ୍ତି, ସେ ଜାଗିଲା ପରେ ସ୍ବପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଧନ ପାଇଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ଚଡ଼ିଯାନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଥିବା ସମୟରେ ଧରି ମାରିଦିଅନ୍ତି। ଏଠି ମଧ୍ୟ ଯୁବ ହାତୀମାନେ ପମ୍ପାରେ ଖେଳ କରିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ରବ୍ବ ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମର ନିବାସୀମାନଙ୍କର। ପ୍ରବଳ ହାତୀମାନେ, ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଧାରା ଚିହ୍ନ ହୋଇଥିବା, ଏକତ୍ର ହୋଇ ଅଲଗା ଅଲଗା ବିହାର କରନ୍ତି, ବଦଳ ଭଳି ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଶ୍ୟାମ। ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ମନୋହର ଏବଂ ପ୍ରକାଶ ଜଳ ପିଇ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—ସେ ଜଳ ଶୀତଳ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବନରେ ବିହାର କରନ୍ତି, ଭାଲୁ ଓ ବାଘ ସହିତ ମିଶିବା, ଯେଉଁମାନେ ନୀଳ ମୃଦୁ ଚମଡ଼ରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ମୃଗ, ବନ ଶୁଆ, ନିର୍ଭୟ ହରିଣ ଦେଖି ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ଏବଂ, ରାମ, ଏହି ପର୍ବତରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଅଛି। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ଏହି ଗୁହା ପାଥରରେ ଆବୃତ, ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ଏହାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ବଡ଼ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଶୀତଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ନାନା ଗଛରେ ଭିଡ଼ିଥିବା। ସେଉଁଠି ଧର୍ମିକ ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। କେବେ କେବେ କବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଉଭା ହୋଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ମାଳା ଧାରଣ କରି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରବଳ କବନ୍ଧ ଆକାଶରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲେ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଉଁଠି ଦେଖିଲେ। ସେ ଆକାଶରେ ଉଭା ହୋଇଥିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସେଉଁଠି କହିଲେ, 'ଯାଅ, ଆଗକୁ ଚାଲ!' ତେବେ ସେ କହିଲେ, 'ଯାଅ, ତୁମର କାମ ସଫଳ ହେଉ।' ତାପରେ, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, କବନ୍ଧ ଖୁସି ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶରୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମିତ୍ରତା କର।' ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଆରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଚଉଠାଉଁ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ପମ୍ପା ହ୍ରଦ ପାଖରେ କବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅବଗତ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗେ ଯାଉଥିଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ମଧୁ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ନାନା ପର୍ବତ ଦେଖିଥିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ପର୍ବତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶିବିର କରି, ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଜଣ ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ପଶ୍ଚିମ କୂଳକୁ ଆସିଲେ। ସେଉଁଠି ସୁନ୍ଦର ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଶବରୀଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମ, ଅନେକ ଗଛରେ ଘିରିଥିବା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଦେଖି ସେଉଁଠି ଶବରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣ ଦେଖି ଶବରୀ, ନିପୁଣ ତପସ୍ୱିନୀ, ଉଠି ହସ୍ତ ଜୋଡ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ରାମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ।