ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ଭିତରୁ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠି ନାଗ ଗଛ, ତିଳକ, ରାତିରେ ଫୁଲିଥିବା ଚମ୍ପା, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ ଓ ଫୁଲିଥିବା କନେର ଗଛ ଦେଖିଲେ। ତେବେ ତେଁମେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ଓ ଗଭୀର ଲାଲ ପରିଭଦ୍ରକ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଗଛଗୁଡିକୁ ଚଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ଜୋର ଦେଇ ହେଲାଇ ଫଳ ଉଠାଇବା ସମ୍ଭବ। ଏହି ଫଳଗୁଡିକ ମଧୁ ଭଳି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ତେଁମେ ସେଗୁଡିକ ଖାଇ ପଥେ ଆଗେ ବଢ଼ିବେ। ଏହା ପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ, ଆଉ ଏକ ଅତି ରମ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଯାହା ଉତ୍ତର କୁରବ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ। ସେଠି ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନର ଭଳି ସମସ୍ତ ଋତୁ ଉପସ୍ଥିତ, ଗଛଗୁଡିକ ଫଳରେ ଭରି ଥିବା, ବିଶାଳ ଛାୟା ଦେଇ ଲୁଚି ରହିଛି। ଏଠି ମେଘ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଛଗୁଡିକ ଦେଖିବେ, ତେଁମେ ଚଢ଼ିବା କିମ୍ବା ସହଜରେ ହେଲାଇ ଫଳ ଉଠାଇବେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଫଳଗୁଡିକ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେବେ, ଯାହା ମଧୁ ଭଳି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ। ଏମିତି, ଦୁଇଜଣ ଉପତ୍ୟକା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ଭିତରୁ ଘୁଞ୍ଚିବେ। ଏପରେ ଦୁଇଜଣ ଶୂର ଲୋକ, ପମ୍ପା ନାମକ ପଦ୍ମ ପୋଖରୀ ପହଞ୍ଚିବେ, ଯାହା ଗୁଣା ହୀନ, ଶାନ୍ତ, ସମତଳ ଓ କାନ୍ତା ହୀନ। ରାମ, ସେଠି ନବ ଗଢ଼ିଥିବା ବାଲି ରହିଛି, ଲୋଟସ ଓ କମଳ ଫୁଲରେ ସୁସଜ୍ଜିତ; ତାଳ, ଡାବି, ଶାରସ, ଅଞ୍ଜନ, ଓ ନିର୍ଭୟ କୁରଲ ଚରା ଦେଖିବେ, ରାଘବ। ଏହି ପମ୍ପା ଜଳରେ ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କରି ଗାନ କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହି ଅପରାଧ ହୀନ ଓ ଶୁଭ। ଆପଣ ଏହି ଚରା ମାନେ ଖାଇବେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଓ ଘୃତ ଗୋଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଲାଲ ଚରା, ବକ୍ର ଚୁଞ୍ଚ ଥିବା ଚରା ଓ କାନ୍ତା ଉପରେ ରୁହିଥିବା ମାଛ ମଧ୍ୟ ଖାଇବେ, ରାଘବ। ରାମ, ଆପଣ ପମ୍ପାର ଉତ୍ତମ ମାଛ ଖାଇବେ, ତାଜା ଧରାଯାଇଥିବା, ଚମଡ଼ା ଓ ପଖ ନଥିବା, ଭୁନା ଓ ଏକ ମେଦୁଳି ଥିବା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରି ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ମାଛ ପରିବେଶନ କରିବେ; ଆପଣ ଏହି ମାଛ ଖାଇବେ, ପମ୍ପାର ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ବସି। ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ପମ୍ପାର ଲୋଟସର ଗନ୍ଧ ଭରିତ ଜଳ ଆଣିଦେବେ, ଶୁଭ, ଠଣ୍ଡା, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ପ୍ରଭାସିତ। ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଲୋଟସ ପତ୍ରରେ ଜଳ ଦେବେ; ଏବଂ ବଡ଼, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ମାଙ୍କି, ଜଙ୍ଗଲର ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ମାଙ୍କିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇଦେବେ। ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଆପଣ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇବେ, ତାଙ୍କର ଲାଭ ଆଶାରେ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିବା, ବଳଦ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ମାଙ୍କିମାନେ। ଆପଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ, ପମ୍ପାରେ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ମାଙ୍କିମାନେ; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଆପଣ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବାବେଳେ, ଫୁଲ ମାଲାରେ ଶୋଭିତ ଗଛ ଦେଖିବେ। ପମ୍ପାର ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓଉଠିଯିବ; ଏଠି ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ—ତିଳକ ଓ ରାତି ଚମ୍ପା। ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ଲୋଟସ ଓ କମଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ, ରାଘବ; କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ମାଲା ରଖିନାହାନ୍ତି। ଏହି ମାଲାଗୁଡିକ ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା ପଡ଼ିଯାଉନାହିଁ, ରାଘବ; ମତଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେଠି ତିବ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ। ଯେଉଁମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ରବ୍ୟ ବୋହିବାରେ ଶରୀରରୁ ଘମ ଚୁଆ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହି ଘମ ଚୁଆରୁ ଆସ୍ତିକ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଏହି ମାଲା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏଠି ଅବିନାଶୀ, ରାଘବ। ଏଠି ଏଉଁ ଦିନରେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ବି, ଶବରୀ ନାମର ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖିଯାଉଛନ୍ତି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ। ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଯୋଗ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖି, ସେ ସ୍ଵର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ତାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ, ଅତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବେ, ଯାହା ପମ୍ପା ହ୍ରଦର ପଶ୍ଚିମ ତୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠି, ମତଙ୍ଗ ମୁନିଙ୍କ ନିୟମରେ, ହାତୀମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ତାହାର ଚାରିପାଖର ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଘବ ରାମ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ, ମତଙ୍ଗ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ନନ୍ଦନ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି। ଏଠି, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ମାନ୍ୟ, ଆପଣ ଏଠି ଶୁଦ୍ଧ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ପମ୍ପା ପୂର୍ବେ ଅଛି ଋଶ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼, ଗଛରେ ଫୁଲିଥିବା। ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ଯୁବ ହାତୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି। ରାମ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଯେଉଁଜଣ ନିଦ୍ରା କରନ୍ତି, ସେ ଜାଗିଲେ ତାଙ୍କର ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଧନ ଲାଭ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ମନ୍ଦ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଏଠି ଚଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଏଠି ରହୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଠି ନିଦ୍ରା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଧରି ମାରି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠି ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମର ହାତୀମାନେ ପମ୍ପାରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଯାଉଛି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀମାନେ, ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଧାରା ଚିହ୍ନ ଥିବା, ସଂଘବଦ୍ଧ ହୋଇ କେବେକେବେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଘୁଞ୍ଚୁଥାନ୍ତି, ବଦଳ ଭଳି ଶୀଘ୍ର ଓ କଳା। ଏଠି ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ, ରମ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଜଳ ପିଇ ଶିତଳ ଓ ଶୁଭ ଗନ୍ଧରେ ତୃପ୍ତି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତୃପ୍ତି ହୋଇ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲବାସୀମାନେ ଭାଲୁ ଓ ବାଘ ମାନେ ସହିତ ଘୁଞ୍ଚି ଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନୀଳ ରୋମରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ମୃଗ, ଶୁକର ଓ ନିର୍ଭୟ ହରିଣ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯିବ; ଏବଂ ରାମ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ରହିଛି। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ, ଏହି ଗୁହା ପାଥରରେ ଆଛାଦିତ, ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର; ତାହାର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଠଣ୍ଡା ପୋଖରୀ ଅଛି, ମଧୁର, ଅନେକ ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ରେ ଭିଡ଼ିଯାଇଛି। ଏଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ମାଙ୍କିମାନେ ସହିତ ବସୁଛନ୍ତି।