ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବାଲିଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟରେ ଅନ୍ୟାୟିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରୃଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ରହୁଛନ୍ତି । ସେ ଏକ ବନରାଜା ଅଟୁଟ ସ୍ଥିତିରେ ଅଛନ୍ତି । ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ନିଜ ସତ୍ୟବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବନବାସୀ ବନରାଜାଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ କର, କାରଣ ସେ ବନରାଜମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ରଖନ୍ତି । ଏହି ଜଗତରେ ସେ ମାନବମାଂସ ଭୋଜନକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୌଶଳରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅପରିଚିତ ନୁହେଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚମକୁଛି, ସେ ସମସ୍ତ ନଦୀ, ବିଶାଳ ପର୍ବତ, ପର୍ବତକୋଟ, ଓ ଗୁହା ଖୋଜିବେ । ସେ ବନରାଜମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ତୁମର ଭାର୍ୟାକୁ ଖୋଜିବେ; ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇବେ । ସେମାନେ ତୁମ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଖୋଜିବେ । ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ସପ୍ତପର୍ବତ ମେରୁ ଉପରେ କିମ୍ବା ପାତାଳ ଗଭୀରରେ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନରାଜମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରାଇଦେବେ । ଏବେ ହେ ରାମ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରି-ତୃତୀୟ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ । ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ କବନ୍ଧ, ଯିଏ ତୁମକୁ ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ଖୋଜିବା ଉପାୟ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେ ବୁଝି ବୁଝି ଆଉ କଥା କହିଲେ— ଏହି ହେ ରାମ, ଶୁଭ୍ର ପଥ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଢ଼ି ଅଛନ୍ତି । ଏଠି ଜମ୍ବୁ, ପ୍ରିୟାଳ, କଠଳ, ବଟ, ଉଡୁମ୍ବର, ତିଣ୍ଡୁକ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଆମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଅଛି । ଏଠାରେ ଆଉ ନାଗ, ତିଳକ, ରାତିରାଣୀ, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ, ମନ୍ଦାର ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କରାବଳି ଅଛି । ଏଠି ଦଗ୍ଧ ଅଶୋକ ଓ ଗଭୀର ରଙ୍ଗର ପରିଭଦ୍ରକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ଝାଡ଼ି ଉପରୁ ଫଳ ଝଡ଼ି ପଡ଼ାଇ, ତୁମେ ସେ ମଧୁର ଫଳ ଖାଇପାରିବ । ତାପରେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଆସିବ, ଯାହା ଉତ୍ତର କୁରବ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ମନୋହର । ଏଠାରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ସମସ୍ତ ଋତୁ ଏକାଠି ରହିଥାଏ; ଫଳେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବିଶାଳ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ଗଛମାନେ ସବୁଠାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି । ଏଠି ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଛମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ସହଜରେ ଝଡ଼ି ପଡ଼ାଇ, ତୁମେ ଫଳ ଖାଇପାରିବ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ପାଇଁ ମଧୁର ଫଳ ଆଣିଦେବେ; ଏପରି ଭାବରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟରୁ ଅରଣ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରିବେ । ତାପରେ, ହେ ଶୂରବୀରମାନେ, ତୁମେ ପହଞ୍ଚିବେ ପମ୍ପା ନାମକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଣ୍ଣବ ପୋଖରୀକୁ, ଯାହା ନିର୍ମଳ, ସମତଳ, କାଉଁ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିଚଳିତ । ଏହାର ବାଳୁକା ନୂତନ ଭାବରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି ଓ ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ ଶତଦଳ ଓ କମଳ ଫୁଲରେ ସୁଶୋଭିତ । ସେଠାରେ ହଂସ, ପ୍ଲବ, କୁଲିଙ୍ଗ, ବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଘବ । ସେମାନେ ପମ୍ପା ଜଳରେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି; ମାନବମାନେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ । ତୁମେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରିବ, ବଡ଼ ଓ ଘୃତଗୋଳକ ପରି ଦେଖାଯିବା ପକ୍ଷୀ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ବାକ୍ର ଚଞ୍ଚୁ ଥିବା, ଏବଂ ଖଡ଼ିରେ ଥିବା ମାଛମାନେ ମଧ୍ୟ । ଏଠି ତୁମେ ପମ୍ପାର ଉତ୍ତମ ମାଛ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରିବ, ଯାହା ଏମିତି ନୂତନ ଧରାଯାଇଛି, ଚର୍ମ ଓ ପଖ ନାହିଁ, ଭଜାଯାଇଛି, ଖୁବ ଚିକ୍କଣ ଓ ସିଂଗ ଏକଟି ମାତ୍ର । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଭରି ଏହି ମାଛ ତୁମକୁ ପରିବେଷଣ କରିବେ; ତୁମେ ଏମାନେ ଖାଇବା ସମୟରେ ପମ୍ପାର ଫୁଲ ତଳେ ବସିଥିବେ । ସେ ତୁମ ପାଇଁ ପମ୍ପା ଜଳ ତୁଳି ଆଣିବେ, ଯାହା କମଳ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ଶୁଭ୍ର, ଢଣ୍ଡା, ପବିତ୍ର ଓ ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ପରି ନିର୍ମଳ । ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କମଳପତ୍ରରେ ଜଳ ଦେବେ; ଏବଂ ବଡ଼, ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ବନରାଜମାନେ, ଅରଣ୍ୟ ବିହାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ । ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁମେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ଦେଖାଇବେ, ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ଛାଡ଼ି ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟତରେ ଗଲେ, ଏବଂ ବୃଷଭ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି । ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପମ୍ପାରେ ବଡ଼ ହଳଦିଆ ପଶୁମାନେ ଦେଖିବେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ଫୁଲ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖିବେ । ଶୁଭ୍ର ପମ୍ପା ଜଳ ଦେଖି ତୁମର ଦୁଃଖ ହ୍ରାସ ପାଇବ; ସେଠି ତିଳକ ଓ ରାତିରାଣୀ ଫୁଲ ଧରିଥିବା ଗଛରେ ମାଳା ଅଛି । ଏଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ କମଳ ଓ ଶତଦଳ ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ଫୁଟିଥାଏ, ହେ ରାଘବ; କୌଣସି ମଣିଷ ସେ ମାଳା ରଖିନାହାନ୍ତି । ଏମାନେ କେବେ ମୁଝିନାହାନ୍ତି, ଝଡ଼ିପଡ଼ନାହାନ୍ତି, ହେ ରାଘବ; ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଓ ମୂଳ ବୋଝା ଉଠାଇ ନେଇଯିବାରେ ଦ୍ରୁତ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହର ଘମ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ସେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘମବିନ୍ଦୁରୁ ଏହି ମାଳା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ମାଳା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ । ଏହିଁ ସ୍ଥାନରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସେବିକା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯାହାର ନାମ ଶବରୀ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ତପସ୍ୱିନୀ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ । ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ତୁମେ ଦେଖିବା ପରେ, ହେ ଦିବ୍ୟ ରୂପୀ ରାମ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ । ତାପରେ ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତୁମେ ଦେଖିବେ ସେ ଅପୂର୍ବ ଗୁପ୍ତ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ପମ୍ପା ସରୋବରର ପଶ୍ଚିମ ତୀରେ ଅବସ୍ଥିତ । ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଟାଳିକା ଅଞ୍ଚଳକୁ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ହେ ରାଘବବଂଶୀ, ସେ ଅରଣ୍ୟ ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଅଶ୍ରମ ଉଦ୍ୟାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେବମାନେ ରଖିଥିବା ଅରଣ୍ୟ ।