ପମ୍ପାର ଶୋଭାମୟ ସୀମାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଉପରେ, ଚାରିଜଣ ବନରାଙ୍ଗ ସହ ଏକ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଶୂର ବନରାଙ୍ଗ ବସିଥାନ୍ତି । ସେ ବନରାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅପାର ପ୍ରଭା ଓ ଶୂରତାର ଅଧିକାରୀ, ଏକ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ନମ୍ର, ଦୃଢ଼, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭୃତି ଅଟୁଟ ମନ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିରାଟ ନାୟକ । ସେ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପର ଅଧିକାରୀ, ନିପୁଣ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ବାଳି ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ନିଷ୍କାଷିତ କରିଥିଲେ । ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ବନରାଙ୍ଗ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ମିତ୍ର ଓ ସହଯୋଗୀ ହେବେ; ଏହି ବେଳେ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ମନ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଏହି ଘଟଣା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ ଏହି ଅନ୍ୟଥା ହେବା ନୁହେଁ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର । ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏଠାରୁ ଯାଉ, ଶୂର ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଆଜି ଯାଇ ସହଯୋଗ କର । ତୁମେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମିତ୍ରତା ନିମିତ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ସେ ଉପକାରୀ, ଯେକୌଣସି ରୂପ ନେଇପାରିବା, ସହଯୋଗୀ ଖୋଜିଥିବା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଆଜି ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ । ବାଲୁ ରାଜାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ସେ ପମ୍ପା ସୀମାରେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି, ସଚେତନ ଓ ସତର୍କ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୁତ୍ର, ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇ, ଏବେ ଋଷ୍ୟମୂକ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ରହିଛନ୍ତି; ସେ ଏକ ବନରାଙ୍ଗ ମୁଖ୍ୟ । ରାଘବ, ତୁମ ସତ୍ୟରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବନରାଙ୍ଗକୁ ମିତ୍ର କର; ସେ ବନରାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି । ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷତାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ରାଘବ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର କିରଣ ଦେଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳିଛି, ସେ ଦ୍ରବ୍ୟ ନଦୀ, ବିଶାଳ ପର୍ବତ, ପର୍ବତ କୋଟ, ଏବଂ ଗୁହା ଖୋଜିବେ । ବନରାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ସେ ତୁମ ଜନନୀ ସୀତାକୁ ଖୋଜିବେ; ରାଘବ, ସେ ବିରାଟ ଶରୀର ଥିବା ବନରାଙ୍ଗମାନେ ପ୍ରେରଣ କରିବେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ସୀତା ନିମିତ୍ତେ ଚାରି ଦିଗରେ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣ କରିବେ, ତୁମ ଅଭାବରେ ଶୋକିତ ମୈଥିଲୀକୁ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଖୋଜିବେ । ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ଯଦି ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ କିମ୍ବା ପାତାଳ ଗଭୀରରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନରାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଟ ଦାନବମାନେକୁ ସଂହାର କରି ସୀତାକୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରାଇଦେବେ । ଏପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡ ରାମାୟଣର ଏକାତ୍ରିସ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ । ରାମଙ୍କୁ ସୀତା ଖୋଜିବା ଉପାୟ ଦେଖାଇଦେବା ପରେ, ଜ୍ଞାନୀ କବନ୍ଧ, ଏହି ମାମଲା ବୁଝି, ପୁନି କହିଲେ— ଏହି ହେଉଛି ଶୁଭ୍ର ପଥ, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଜାମୁ, ପ୍ରିୟାଳ, ପଣସ, ବଟ, ଅଞ୍ଜୁଳି, ଟିନ୍ଡୁକ, ପିପଳ, କର୍ଣିକାର, ଆମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନେ ଉଗିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ନାଗ, ତିଲକ, ରାତିରେ ଫୁଲୁଥିବା ଚମ୍ପା, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ ଓ ଫୁଲୁଥିବା କରାବ ଉପଲବ୍ଧ । ତେଜସ୍ୱୀ ଅଶୋକ ଓ ଗଭୀର ଲାଲ ପରିଭଦ୍ରକ ଗଛ ମିଳିଥାଏ; ତୁମେ ଏହି ଗଛରେ ଚଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଜୋରରେ ଫଳ ତଳେ ଫେଲିବା ମାଧ୍ୟମରେ ମଧୁର ଫଳ ଖାଇ ପଥେ ଆଗେ ବଢ଼ିପାରିବ । ଏହାପରେ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ବଂଶଧର, ଏକ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଆସିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନର ପରି ସମସ୍ତ ଋତୁ ଅଛି; ଫଳ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଛମାନେ ଉଗିଛନ୍ତି; ଏହି ଗଛରେ ଚଢ଼ିବା କିମ୍ବା ସହଜରେ ତଳେ ଫେଲିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମେ ମଧୁର ଫଳ ଦେବେ । ତୁମେ ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟରୁ ଅରଣ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ଫଳ ଖାଇପାରିବ । ଏହାପରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଶୂର ଏକ ଶୋଭାମୟ ପଦ୍ମସର, ପମ୍ପାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲିରେ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ, ସମତଳ ଓ କଣ୍ଟା ଶୂନ୍ୟ । ରାମ, ଏହି ସରୋବର ନୂତନ ଚାଲି ଦେଉଛି, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ଏଠାରେ ହଂସ, ପାଣି ତଳେ ଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ, କୁଞ୍ଜ, ଓ କୁରଲୁ ମିଳିଥାଏ । ଏହି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପମ୍ପାର ଜଳରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଶୁଭ୍ର । ତୁମେ ଏହି ବଡ଼ ଘୀର ଗୋଲା ଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ, ଲାଲ ଓ ହରା ଚୁଞ୍ଚ ଥିବା, ଏବଂ କଣ୍ଟା ତଳ ପାଇଁ ମାଛ ଦେଖିବେ । ଏଠାରେ ରାମ, ତୁମେ ପମ୍ପାର ଉତ୍ତମ ମାଛ ଖାଇପାରିବେ, ନୂତନ ଧରିଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ପଙ୍କା ଶୂନ୍ୟ, ଭାଜା, କ୍ଷୀଣ ଓ ଏକ ମେଢ଼ ଥିବା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଭରି, ଏହି ମାଛ ଦେବେ; ତୁମେ ପମ୍ପାର ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମାଛ ଖାଇବା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମେ ପମ୍ପାର ଲୋଟସ୍ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଜଳ ଆଣିବେ, ଶୁଭ୍ର, ଶୀତଳ, ପବିତ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦି କିମ୍ବା କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ପରିସ୍କାର । ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମେ ଲୋଟସ୍ ପତ୍ରରେ ଜଳ ଦେବେ; ଏବଂ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ବନରାଙ୍ଗମାନେ, ଅରଣ୍ୟର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବେ । ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମେ ପାଣି ଛାଡ଼ି ଲୋଭୀ, ବଳର ଦେଉଥିବା ବନରାଙ୍ଗମାନେ ଦେଖିବେ । ରାମ, ତୁମେ ପମ୍ପାରେ ବଡ଼ ହଳଦି ରଙ୍ଗର ବନରାଙ୍ଗମାନେ ଦେଖିବେ; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ତୁମେ ଫୁଲ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଗଛ ଦେଖିବେ । ପମ୍ପାର ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଦେଖି, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିବେ; ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ—ତିଲକ ଓ ରାତି ଚମ୍ପା । ଏବଂ ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ଫୁଲ ଫୁଲିଛି, ରାଘବ; କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ମାଳା ରଖିନାହିଁ । ଏମିତି ଏହି ମାଳା ଶୋଷିବା ନାହିଁ, ତଳେ ପଡ଼ିନାହିଁ; ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଛନ୍ତି ।