ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତରେ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ଦିଗବ୦ଧୁ ଅଗ୍ନି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। କବନ୍ଧର ମହାକାୟ, ଯାହା ଘୃତର ଏକ ଗଠିଆ ଭାଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ତାହାର ଚର୍ବି ଗଳିଗଲା। ଅଗ୍ନିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, କବନ୍ଧ ଅଗ୍ନିକୁ ହଲାହଲି ଛାଡ଼ି, ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲେ। ସେ ଧୂଳିହୀନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ। ପ୍ରଭାମୟ ଅଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନିର୍ମଳ ପୋଷାକରେ ଉଜ୍ୱଳ ଅଙ୍ଗ ନେଇ, ସେ ଖୁସି ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠିଲେ। ତାପରେ, ସେ ହଁସ ଯୋଗାଯୋଗିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦଢ଼ି ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ଆକାଶରେ ଦିଗ୍ବିଜୟୀ ଭାବେ ଦେଖାଦେଲେ। ଆକାଶରେ ଚଳିତ କବନ୍ଧ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଘବ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, କିପରି ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇପାରିବେ, ତାହା କହିବି। ଏହି ସଂସାରରେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରାଯାଏ; ଦଶମ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଦଶମ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସେବା କରାଯାଏ। ରାମ, ତୁମେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଦଶମ ଭାଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କିଛି ଅଭାବ ରହିଛି; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛ, ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ ହୋଇଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କର; କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ ମୁଁ ଦେଖୁନି ତୁମେ ସଫଳତା ଲାଭ କରିପାରିବ। ମୋ କଥା ଶୁଣ, ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ବାନର ଅଛି, ତାଙ୍କର ଭାଇ, କ୍ରୋଧୀ ବାଲୀ, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଦେଶନିକାଲ କରିଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରିଜଣ ବାନର ସହିତ, ନିୟମିତ ଓ ଶୂରବୀର ଭାବେ, ପମ୍ପା ସୀମାନ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ବାନର ରାଜା ଅପାର ପ୍ରଭା ଓ ପ୍ରଭାବର ଅଧିକାରୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ନମ୍ର, ଦୃଢ଼, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ। ସେ ଦକ୍ଷ, ସାହସୀ, ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥିଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ଓ ସହାୟ ହେବେ; ଏହି କାରଣରୁ ରାମ, ଦୁଃଖରେ ମନ ଦିଅନି। ଏହି ଘଟଣା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟଥା କିଛି ହେବ ନାହିଁ; ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ, କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଚଳି, ହେ ଶୂରବୀର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ଏହି ଦିନେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ବନ୍ଧୁ କର। ସଖ୍ୟତା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖିନ କର, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଦହିଉଛି; ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନି। ସେ କୃତଜ୍ଞ, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସହାୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ଦିନେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବ। ସେ ବିଫଳ ହେଉନ୍ କି ସଫଳ, ଭଲୂକ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମ କଥା ଶୁଣିବେ; ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପମ୍ପା ନିକଟରେ ସଚେତନ ଓ ସାବଧାନ ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ବାଲୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇ, ଏବେ ଋଷ୍ୟମୂକରେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ବାନରମଧ୍ୟରେ ରହୁଛନ୍ତି। ରାଘବ, ତୁମ ସତ୍ୟବାନ୍ତ ଭାବରେ, ସେହି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ବାନରକୁ ବନ୍ଧୁ କର; ସେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ, ସେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷତାରେ ଅଧିକ। ରାଘବ, ସଂସାରରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ସେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତପେଇ ରହିଛି, ସେ ନଦୀ, ବିଶାଳ ପର୍ବତ, ପର୍ବତ କୋଟ, ଗୁହା ଖୋଜିବେ। ବାନରମାନେ ସହିତ ସେ ତୁମ ପତ୍ନୀକୁ ଖୋଜିପାରିବେ; ଓ ରାଘବ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପଠାଇବେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ତୁମ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ମୈଥିଳୀକୁ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ଖୋଜିବେ। ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ଯଦି ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରେ କିମ୍ବା ପାତାଳର ଗଭୀର ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥିବେ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରି ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରାଇଦେବେ। ଏବେ ତୁମେ ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। କବନ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ସୀତା ଖୋଜିବା ପଥ ଦେଖେଇ, ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ— "ହେ ରାମ, ଏହି ହେଉଛି ମଙ୍ଗଳମୟ ପଥ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଜାମ୍ବୁ, ପ୍ରିୟାଳ, କଠଳ, ବଟ, ଉଡୁମ୍ବର, ତିନ୍ଦୁକ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଆମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ ଉଗିଛି। ଏଠାରେ ନାଗ, ତିଳକ, ରାତ୍ରିରେ ଖିଲିଥିବା ଚମ୍ପା, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ, ଓ ଫୁଲିଥିବା କରାବଦ୍ଧ ଗଛ ଅଛି। ଏଠାରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଶୋକ ଓ ଗାଢ଼ ଲାଲ ପରିଭଦ୍ରକ ଗଛ ଅଛି; ଏହାକୁ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ଝାଡ଼ି ଫଳ ଖସାଇ ତୁମେ ମଧୁର ଫଳ ଖାଇପାରିବ, ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼। ଏହା ପରେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ଉତ୍ତର କୁରବ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏଠାରେ, ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି, ସମସ୍ତ ଋତୁ ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ଫଳ ଭରା ଓ ମହାଛାୟା ଦାୟୀ ଗଛ ଏଠାଁ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏଠାରେ ମେଘ ଓ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଛ ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଦଢ଼ିଛି; ଏଉଁଠାରେ ଚଢ଼ି କିମ୍ବା ହଲକାରେ ଝାଡ଼ି ତୁମେ ଫଳ ପାଇପାରିବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମକୁ ମଧୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇବେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଛାଡ଼ି ଘୁରିବେ। ତାପରେ, ହେ ଶୂରବୀରମାନେ, ତୁମେ ପମ୍ପା ନାମକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କମଳ ପୋଖରୀକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ଯାହା କଠିନ କଣ୍ଟା ଓ ଅସମତଳ ନୁହେଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ସମତଳ। ରାମ, ଏହାର ବାଲୁକା ନୂତନ ଏବଂ ଏହି ପୋଖରୀ କମଳ ଓ ନଳିନୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ; ଏଠାରେ ହଁସ, ତିରାଣି, ବକ, କୁଲିଙ୍ଗ ମିଳିବେ, ହେ ରାଘବ।