କବନ୍ଧ ରାମଙ୍କୁ ନମ୍ର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଦାହ କରିବ, ମୁଁ ପୁନି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି। ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେବି କିଏ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣେ, ଏବଂ ସେଇ ରାକ୍ଷସ କିଏ ଯିଏ ସବୁ କଥା ଜାଣେ।” ସେ ପୁନି କହିଲେ, “ମୋ ଦେହ ଅଦାହ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ କିଛି ଜାଣିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଯେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ତୁମ ସୀତାକୁ ନେଇଗଲେ—” “ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା, ମୋର ମହାଜ୍ଞାନ, ଏହା ସବୁ ଶାପରେ ହରାଇଯାଇଛି, ହେ ରାଘବ। ମୋର ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ନିନ୍ଦିତ ଦେହ ପାଇଛି, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି।” “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନେଶ ଶିଥିଲ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୋତେ ଗଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦାହ କର, ରାମ, ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ। ତୁମେ ଯଦି ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରିବ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ବିଷୟରେ କହିଦେବି, ଯିଏ ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ଖୋଜିପାରିବ।” “ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବା ଦରକାର, ହେ ରାଘବ, କାରଣ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ହେ ମହାବୀର, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଉପାୟ ଖୋଜିବେ। ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ, ସେ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଚାଲିଥିଲେ।” ଏପରି କହି, କବନ୍ଧ ଚୁପ ହେଲେ। ତାପରେ, ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେହି ଦୁଇ ମହାବୀର ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ର ଫାଟ୍ରେ ଯାଇ, ଅଗ୍ନି ଜାଳାଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନି ଶଳାଭରେ ଶବଦାହ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦହୁଛି। ଗଉଁ ଘୃତ ପିଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା କବନ୍ଧଙ୍କ ଦେହ ଆଲ୍ପ-ଆଲ୍ପ କରି ଗଳିଯାଉଥିଲା, ଚର୍ବି ଗଳିଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଦାହ ପରେ, କବନ୍ଧ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକ୍ଷେପ କରି, ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଠିଲେ, ଧୂଳିହୀନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ଥିଲେ। ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ି ଉଠି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଏବେ ହଂସ-ଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦଶ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ତାପରେ, ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଚଳି ଆସି, କବନ୍ଧ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, କିପରି ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇପାରିବ। ଏହି ସଂସାରରେ ଛଅ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରାଯାଏ। ତୁମେ ଏବେ ଦଶମ ଅଂଶରେ ଅସଫଳତାରେ ପହଞ୍ଚିଛ; ଏହି ଦୁଃଖ, ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ, ତାହାର ଫଳ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର, ନାହିଁଲେ ସଫଳତା ମିଳିବ ନାହିଁ।” “ଶୁଣ, ରାମ, ମୁଁ କହୁଛି—ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ। ସେ ଚାରି ଜଣ ବାନର ସହିତ ନିୟମିତ, ଧୀର ଓ ବୀର ଭାବେ ପମ୍ପା ସମୀପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ବାନରରାଜ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ନମ୍ର, ନିଶ୍ଚୟଶୀଳ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଓ ଉଚ୍ଚଜାତି। ସେ ଦକ୍ଷ, ସାହସୀ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ବାସିତ କରିଥିଲେ।” “ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ମିତ୍ର ଓ ସାଥୀ ହେବେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ତୁମ ମନ ଭ୍ରମିତ କରିନାହଁ, ରାମ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ, ଏହା ବିପରୀତ ହେବ ନାହିଁ, କାରଣ କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ। ଏହିଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ମିତ୍ର କର, ରାଘବ। ଅଗ୍ନି ଦହୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅ, ଏବଂ ବାନରେଶ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁନାହିଁ।” “ସେ କୃତଘ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି, ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ମିତ୍ର ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଆଜି ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମିଳି ସେ ଚାହୁଁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବ। ସେ ସଫଳ ହେଉନ୍ ନାହିଁ, ରାଜା ଜମ୍ବବାନ୍ଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମ ନିକଟେ ଏଠିକି ଚାଲିବେ। ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପମ୍ପା ପାଖରେ ଚାଲିଉଛନ୍ତି, ସଚେତନ ଓ ଚୌକସ୍। ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ, ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ନିର୍ବାସିତ, ଏବେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ବସିଛନ୍ତି, ସେ ବାନରମୁଖ୍ୟ।” “ତୁମ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ରାଘବ, ସେଠିବସୁଥିବା ସେ ବାନର ସ୍ଥାନୀୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିତ୍ର କର, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ମାନବମାଂସ ଭକ୍ଷକ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେପରି ଦକ୍ଷ, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ। ତାଙ୍କୁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ।” “ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ନଦୀ, ବିଶାଳ ପାହାଡ଼, ଦୁର୍ଗମ ଗୁହା ଖୋଜିବେ। ସେ ତାଙ୍କ ବାନର ସହଯୋଗୀ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଖୋଜିବେ। ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ଖୋଜିବେ। ଯଦି ତୁମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପରେ ରହିଥିବେ କିମ୍ବା ପାତାଳ ଗହ୍ବରେ ଲୁଚିଥିବେ, ବାନରମୁଖ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା କରି ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରାଇଦେବେ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଜ୍ଞାନୀ କବନ୍ଧ ଏହିବେଳେ ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ହେ ରାମ, ଏହି ଶୁଭ୍ର ପଥ ଦେଖ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦାନ୍ଡାୟମାନ। ଏଠାରେ ଜାମୁ, ପ୍ରିୟାଳ, କଠଳ, ବଟ, ଅଞ୍ଜିର, ଟିଣ୍ଡୁକ, ପିପଳ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଆମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ ଅଛି। ଏଠାରେ ନାଗ, ତିଳକ, ରାତିରାଜ, ନୀଳ ଅଶୋକ, କଦମ୍ବ ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲ ଓଲେଅଣ୍ଡର ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।” ଏପରି ଭାବେ କବନ୍ଧ ରାମଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜର ଉପାୟ ଓ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇ ଦେଲେ।