ଏହି ଗଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ କବନ୍ଧାଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର କାହାଣୀ ସହିତ। କବନ୍ଧା କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଫଳରୂପେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ପାଇଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି। ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ମୋତେ ଭ୍ରମ ଆସିନଥିଲା। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳିଥିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କଣ କରିପାରିବେ? ଏହି ଭାବନାରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲି; ସେ ତାଙ୍କ ଶତପ୍ରସ୍ତି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋ ଉରୁ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ। ମୋ ଉରୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦେହକୁ ଭିତରେ ଲୁଚିଗଲା; ମୁଁ ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋତେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।’ ଏପରି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଉରୁ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଁହ ଏବଂ ଅନ୍ନ ନ ମିଳିବା ସହିତ, ମୁଁ କିପରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି? ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ଦୁଇ ହାତକୁ ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ ଓ ମୋ ପେଟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହିତ ମୁଁହ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ହାତ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଟବାସୀମାନେ, ସିଂହ, ହାତୀ, ହରିଣ ଓ ବାଘକୁ ଧରି ଖାଇଁ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, ‘ଯେତବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁମ ହାତକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେବେ, ସେତବେଳେ ତୁମେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବେ। ଏହି ରୂପରେ ଏଠି ଅଟବାରେ ମୁଁ ଯାହା ଦେଖୁଛି, ତାହାକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ ଭାବୁଛି, ରାମ ଆସି ମୋତେ ଧରିବେ।’ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହର ଜଟିଳତାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଁ, ତୁମକୁ କହୁଛି: ତୁମେ ରାମ — ଶୁଭେଚ୍ଛା ରଘୁବଂଶୀ — ମୋତେ ଅନ୍ୟ କେହି ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହା ଋଷି ଯେଉଁପରି କହିଛନ୍ତି, ତୁମେ ମୋତେ ହତ କରିପାରିବ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଓ ସହଯୋଗ ଦେବି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ଦୁହେଁ ମାନେ ମୂଳାଗ୍ନି ସହିତ ମିତ୍ରତାର କ୍ରିୟା ଶିଖିବା ପାଇଁ ମୁଁ ନିର୍ଦେଶ ଦେବି। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀ ସୀତାକୁ ରାବଣ ଚୋରି ନେଇଛି। ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଭାଇ ସହିତ ଆସିଥିବା ପରେ, ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସର ନାମ ଜାଣିଛି, ରୂପ ଜାଣିନାହିଁ। ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ; ଦୁଃଖରେ ଏକା ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି। ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଓ ସହଯୋଗ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ। ହାତୀ ଭଙ୍ଗା ଶୁଖିଆ କାଠ ଯଥାସମୟରେ ଆଣି ଦେଇଥିବା ପରି। ମୁଁ ମହାବୀର, ତୁମକୁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ କୁଣ୍ଡରେ ଦହିବି; ତେଣୁ ସୀତା ବିଷୟରେ କହ — କିଏ ନେଇଛି, କେଉଁଠି ନେଇଛି। ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ମହା ଉପକାର କର; ସତ୍ୟ କହିଦିଅ।” ରାମଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ କବନ୍ଧା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ମୈଥିଳୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ। ଯେତବେଳେ ମୁଁ ଦହି ମୋର ସ୍ଵରୂପ ପାଇବି, ତୁମକୁ କିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ବିଷୟରେ କହିଦେବି। ଦହିବା ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ରାମ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ତୁମ ସୀତାକୁ ନେଇଛି, ମୋ ମହା ଜ୍ଞାନ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ମୁଁ ଏହି ନିନ୍ଦିତ ରୂପ ପାଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ଦହିବା ପାଇଁ ତୁମେ କୁଣ୍ଡରେ ପକେଇଦିଅ, ରାମ। ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋତେ ଦହିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ଏହି ମହାବୀର ବିଷୟରେ କହିଦେବି, ଯେଉଁଠି ରାକ୍ଷସକୁ ଉନ୍ମାଦ କରିପାରିବ। ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ସହଯୋଗ ଦେବେ। ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅଜଣା ନାହିଁ, ରଘୁବଂଶୀ; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ଏକ ସମୟ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।” ଏଠି ଏକ ସର୍ଗ ଶେଷ ହୁଏ। କବନ୍ଧାଙ୍କ ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୁଇ ମହାବୀର — ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ — ପାହାଡ଼ର ଫାଟକୁ ଯାଇ ଅଗ୍ନି ଜ୍ଵାଳିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାରିପାଖରେ ଦହିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଦେଲେ ଓ ଦହିବା ଚାରିପାଖରେ ଜ୍ଵଳି ଉଠିଲା। କବନ୍ଧାଙ୍କ ମହା ଦେହ ଘୃତ ଗଠା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାହା ଦହି ଚେଉଁ ଚେଉଁ ଗଳି ଶେଷ ହେଉଥିଲା। ତେଜ ଗତିରେ କବନ୍ଧା ଦହିବା ପରେ ଉଠିଲେ, ଧୂଳି ହିନ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦେଖା ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କାର ପରିଧାନ କରି, ଖୁସି ଭରା ଚେହେରାରେ ପ୍ରଭା ନିର୍ଗତ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଶ୍ୱାନ ଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଶାକୁ ଆଲୋକମୟ କରି, ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ଉଜ୍ଯଳତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଥିଲେ। କବନ୍ଧା ଏବେ ଆକାଶରେ ଚଳି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହିବି — କିପରି ତୁମେ ସୀତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ। ରାମ, ଏହି ଜଗତରେ ଛଅଟି ବିଧି ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରାଯାଏ; ଦଶମ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅନୁସ୍ଥାନ କରାଯାଏ। ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦଶମ ଭାଗରେ ପହଞ୍ଚିଛ; ଏହି କାରଣରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଛ, ପତ୍ନୀ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି। ଏହି କାରଣରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ସଫଳ ହେବା ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାମ, ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି: ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ବାନର, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲି ରୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ନିକାଳି ଦେଇଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ଚାରି ଅନ୍ୟ ବାନର ସହିତ, ପମ୍ପା ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ନିବାସ କରୁଛନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶୂର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।