ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି କବନ୍ଧଙ୍ଗ ପରି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ନେଇ, ଛାତିରେ ମୁଁହ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ପାଦ ସହିତ ଘୁରୁଛ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, କବନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟର କଥା। ତୁମେ ମୋ ଦୀର୍ଘ ବାହୁକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏହି ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଫଳ। ଏବେ ମୋ ଅଭିଶପ୍ତ ଦେହର ଗପ୍ପ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶୁଣ। ମୋ ଦୁଷ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ହେ ରାମ, ମୋର ଦେହ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭା ଓ ପ୍ରତାପରେ ଭରିଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭା ପରି ମୋ ଆକୃତି ଥିଲା। ଏହି ଆକୃତି ନେଇ ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ଭୟ ଛଡ଼ାଉଥିଲି। ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମୋ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଏକ ମହାମୁନି, ନାମ ଥିଲା ସ୍ଥୂଳଶିରା, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେବାରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଅରଣ୍ୟର ଫଳମୂଳ ଚୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲି। ତେଣୁ ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ—“ତୋର ଏହି କ୍ରୂର ଦେହ ନଶ୍ଟ ହେଉ।” ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲିଁ, ଯେ ଏହି ଶାପର ଶେଷ କିଛି ହେଉ। ତେବେ ସେ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ରାମ ତୋର ବାହୁ କାଟି, ଏକାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ ତୋତେ ଦାହ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପୁନି ତୋର ପୂର୍ବତନ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ଦେହ ଫେରିପାରିବୁ।” ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଦାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସିଛି। ମୁଁ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି, ସେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ମୋ ମନେ ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ର କି କରିପାରିବେ? ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲି। ସେ ତାଙ୍କ ଶତପତ୍ରୀ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜଂଘା ଓ ମୁଣ୍ଡ କୁ ମୋ ଦେହରେ ଦେଇ ଭିତରକୁ ଭିଡ଼ାଇଦେଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲିଁ, ଯେ ମୋତେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତେଵେ କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ପୂରଣ ହେଉ।” ଏହି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ଦେହ ଓ ଭୁଖା ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି? ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ବାହୁକୁ ଏକ ଯୋଜନା ଦୀର୍ଘ କରିଦେଲେ, ଓ ମୋର ମୁଁହକୁ ଉଦରରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହିତ ରଚନା କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପଶୁମାନେ—ସିଂହ, ହାତୀ, ହରିଣ, ବାଘ—କୁ ଧରି ଖାଉଥିଲି। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୋର ବାହୁ କାଟିଦେବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବୁ।” ଏହି ଆକୃତି ନେଇ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିଛି, ଯାହା ଦେଖିଛି, ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ମୋ ମନେ ହେଉଛି, ଏବେ ରାମ ମୋତେ ଧରିବେ। ଏହି ଆଶା ଧରି ଦେହ ଟିକେଇ ରଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ। ରାଘବ, ତୁମେ ଛାଡ଼ା ଆଉ କେହି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଉଁପରି ମହାମୁନି କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ଆମେ ତୁମକୁ ସହାୟତା ଓ ଉପଦେଶ ଦେବି। ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମିତ୍ରତା କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇବି। ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଘବ କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତାକୁ ରାବଣ ହରଣ କରିଛି। ମୁଁ ଏଠାରୁ ମୋ ଭାଇ ସହିତ ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ତାହାର ନାମ ଛଡ଼ା ଆମେ ତାଙ୍କ ଆକୃତି ଜାଣିନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ନିବାସ କିଏଁଠି ଓ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ। ଆମେ ଦୁଃଖରେ, ଅଶ୍ରୟହୀନ, ଅନ୍ଧାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ। ଯେଉଁମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୟା ଓ ସହାୟତା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏଠାରେ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଶୁଷ୍କ କାଠ ଆଣି ତୁମକୁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ଖାଦରେ ଦାହ କରିବୁ। ତେଣୁ ସତ୍ୟ କହ, କିଏ କିମ୍ବା କେଉଁଠି ସୀତାକୁ ନେଇଗଲା?” ଏପରି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ କବନ୍ଧ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋର ଦେବତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ମୁଁ ମୈଥିଳୀକୁ ଜାଣିନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଦାହ କରି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ ଫେରିପାରିବି, ସେତେବେଳେ ତୁମକୁ କହିଦେବି କିଏ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତି ରଖିନାହିଁ, ଶାପରେ ମୋର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏହି ଦେହ ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ, ଏହା ଲୋକମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି। ଏହି କ୍ଲାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ତୁମେ ଖାଦରେ ପକାଇ ଦାହ କର। ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେବି, କିଏ ସେ ବୀର ଯେଉଁଥିରେ ତୁମେ ସହଯୋଗ ଓ ମିତ୍ରତା କରିପାରିବ, ଓ ସେ ତୁମକୁ ସୀତା ସନ୍ଧାନରେ ଦ୍ରୁତ ସହାୟତା ଦେବେ। ସେ ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ଏହି ମହାବନରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।” ଏପରି କବନ୍ଧ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଶାପର କଥା ଖୋଲି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ।