ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସ କବନ୍ଧଙ୍କ ଦୁଇଟି ବାହୁ କାନ୍ଧ ଠାରୁ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କବନ୍ଧଙ୍କ ଦାହାଣ ବାହୁକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାମ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ। ଦୁଇଟି ବାହୁ ବିହୀନ ହୋଇ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧ ବିଶାଳ ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ—ଏହି ଧ୍ୱନି ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରେ ବିଜୁଳି ମେଘ ଭଳି ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ସେ ନିଜ ବାହୁ କାଟାଯିବା ଏବଂ ରକ୍ତଧାରାରେ ଭିଜିଯିବା ଦେଖି, ଏହି ଦାନବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏହି ଦୁଇ ନାୟକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ?" ସେଉଁଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାବଳୀ କବନ୍ଧଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ—"ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ଭାବେ ପରିଚିତ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ମାଆ ରାମଙ୍କୁ ସିଂହାସନରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ, ସେଉଁଠାରୁ ରାମ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମୋତେ ସହ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଅସୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଦୂର୍ବଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିବା ଏହି ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାନ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଚୋରିନେଇଛି। ଆମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ। ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏମିତି କବନ୍ଧ ଭଳି ଦେହ ନେଇ, ଚମକୁଥିବା ଛାତିରେ ମୁଁହ ଓ ଭଙ୍ଗା ପାଦ ନେଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ?'' ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, କବନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମନୁଷ୍ୟ ସିଂହମାନେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋତେ ବଡ଼ ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଗିଛି। ଯେଉଁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେମାନେକୁ ବାନ୍ଧିଥିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେମାନେ କାଟିଦେଲେ—ଏହି ମୋର ଭାଗ୍ୟ। ଏବେ ଶୁଣ, ମୋ ଏହି ବିକୃତ ଦେହ କିପରି ହେଲା, ଏହା ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ।" "ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ଓ ଶୂରବୀର ରାମ, ମୋର ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବଳବାନ୍ ଥିଲା—ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦେହ। ମୋର ଦେହ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପରି ଥିଲା। ଏହି ଦେହ ନେଇ, ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି। ମୁଁ ଏଉଁଠି ଏଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନେକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲି। ଏହା ଦେଖି, ଥିଲା ଏକ ମହାର୍ଷି—ସ୍ଥୂଳଶିରା। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଚୟନ କରିବାବେଳେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲି। ସେଉଁଠି ସେ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ—'ତୋର ଏହି ନିର୍ଦୟ ଦେହ ନାଶ ହେଉ!'" "ମୁଁ ଦୟା ଚାହିଲି, ତାହାର ଶେଷ କେବେ ହେବ? ସେ ମୋତେ କହିଲେ—'ଯେତେବେଳେ ରାମ ତୋର ବାହୁ ଚ୍ଛେଦ କରି, ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ତୋତେ ଦାହ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପୁନି ତୋର ମୂଳ ଦେହ ପାଇବୁ, ତୁମେ ଦାନୁ ପୁତ୍ର।'" "ଏହା ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଦେହ ପାଇଲି; କାରଣ ମୁଁ ଗୃଣ୍ଧାପତିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇଥିଲି। ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିବାରୁ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଛୁଁଇପାରିଲା ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର କି କରିପାରିବେ? ଏହି ଚିନ୍ତା ନେଇ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକିଲି। ସେ ତାଙ୍କର ସତସ୍ପୃକ୍ତ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜଘନ୍ ଓ ମୁଣ୍ଡ କୁ ମୋ ଦେହ ଭିତରେ ଧସାଇଦେଲେ। ମୁଁ ଦୟା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ।" "ସେ କହିଲେ—'ଗୃଣ୍ଧାପତିଙ୍କ କଥା ପୂରଣ ହେଉ।' ଏଭଳି ମୁଁ ଅନାହାରୀ, ଭଙ୍ଗା ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଁହ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି କିପରି? ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ବାହୁ ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହ ମୋର ମୁଁହ ପେଟ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ, ସିଂହ, ହାତୀ, ହରିଣ, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ଧରି ଖାଉଥିଲି। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—'ଯେତେବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୋର ବାହୁ ଚ୍ଛେଦ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।'" "ଏଭଳି ଦେହ ନେଇ, ଏଠି ଯାହା ଦେଖୁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭାବୁଛି, ରାମ ଆସିବେ ଏବଂ ମୋତେ ଧରିବେ। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ଏହି ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଛି। ରାମ, ତୁମେ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟେ କେହି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶାପ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ ମୋତେ ମାରିପାରିବ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେବି, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ମିତ୍ରତା କ୍ରମ ବିଷୟରେ କହିଦେବି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କହିଲେ—"ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ଚୋରିନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ଜନସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଭାଇ ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାମ ବଡ଼ ଜଣା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖିନାହିଁ। ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ; ଆମେ ଦୁଃଖରେ, ଅନାଶ୍ରୟ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛୁ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ସହାୟତା ଦେବା ଉଚିତ। ଆମେ ତୁମକୁ ଏଠି ପ୍ରସ୍ତୁତ କୁଆଁରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ ଦାହ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛୁ; ଏହିଠାରେ ସୀତା ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣିଛ, କିମ୍ବା କିଏ ନେଇଯାଇଛି, ତାହା କହ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତୁମେ ବଡ଼ ଉପକାର କରିପାରିବ।'' ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୋର କାଠିନ୍ୟ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ମୁଁ ମୈଥିଲୀ ସୀତା ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣେନି।" ଏଠିଏ ସର୍ଗ ଶେଷ।