ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରବୀରମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟର ଘାତରେ ପଡିଯିବାରେ ପାରିବାନ୍ତି, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଚରୁ ଭୂମି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଏହି ଭାବରେ କଥା କହି ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତ, ଶୂର ବିର, ଜନମାନେ ପ୍ରଶିଂସିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାରେ ଦଢ଼ ହସ୍ତରେ ବନ୍ଧି ଦଣ୍ଡିଥିବା ଦେଖି, କବନ୍ଧ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ— “ମୁଁ ଖୁବ ଭୁଖିଆ, ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖି ଏଠାରେ ଏମିତି ଉଭେ ହେଉଛ; ବିର ମାନ୍ୟା, ତୁମେ ମୋ ଖାଦ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ନିଖିଳି ଆସିଛ; ତୁମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।” ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ଏଭଳି କହିଲେ— “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶୀଘ୍ର ଆମେ ଦୁଇଁଜଣକୁ ଧରିବ; ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତକୁ ତଳାରୁ ଅପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିଦେବାକୁ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭୟଙ୍କର, ବିଶାଳ ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହସ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରିଛି, ଏବଂ ଏବେ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ରାଘବ, ରାଜା ପାଇଁ ଅସହାୟମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ଅପମାନ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଆନାଯାଏଥିବା ପଶୁକୁ ମାରିବା ଅପମାନ।" ତାଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ, ଭୟଙ୍କର ମୁଁ ଖୋଲି, ଦୁଇଁଜଣକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ତେବେ, ଦୁଇ ରାଘବ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ହସ୍ତକୁ କଟିଦେଲେ। ରାମ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତକୁ କଟିଦେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାମ ହସ୍ତକୁ କଟିଦେଲେ। ହସ୍ତ ହାରାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା; ଏହି ଚିତ୍କାର ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜିଇଲା, ବଦଳ କୁହୁଡ଼ି ପରି। ତାଙ୍କର ହସ୍ତ କଟିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜି ଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇଁଜଣ ନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା— “ତୁମେ କିଏ?” ଏହିପରି କଥା କହିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ବିଷୟରେ କହିଲେ— “ଏହି ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମାତା ରାଜ୍ୟ ଦେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତିନିଜଣ—ମୁଁ, ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ—ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିଥିଲେ; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ। ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ ଦିନ, କିଏ କାରଣରେ, କବନ୍ଧ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, ଚମକିଥିବା ମୁଁ ଛାତିରେ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପା ନେଇ ଏଠାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, କବନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଉପସ୍ମରଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘମାନେ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣକୁ ଦେଖିବା ମୋର ସଉଭାଗ୍ୟ, ଏବଂ ମୋର ହସ୍ତ, ଯେଉଁ ତୁମେ ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ କଟିଦେଲେ। ରାମ, ମୋର ଏହି ବିକୃତ ଆକୃତି କିପରି ହେଲା, ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହିବି, ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ, ରାମ, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ଶୂରତା ଅପାର ଥିଲା; ମୋର ଆକୃତି ତିନୋଟି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପରି ମୋ ଆକୃତି ଥିଲା; ଏହି ଆକୃତି ନେଇ ମୁଁ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଭୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲି। ରାମ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲି; ଏପରି ଏକ ମହା ଋଷି, ନାମ ଥିଲା ସ୍ଥୂଳଶିରା, ମୋତେ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଜ ଚିହ୍ନିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆକୃତିରେ ଉତ୍ପାତ କରିଥିଲି; ଦେଖି, ସେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ। ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ— ‘ତୁମର ଏହି କ୍ରୂର ଆକୃତି ନଷ୍ଟ ହେଉ।’ କ୍ରୋଧରେ, ମୁଁ ଏହି ଶାପର ଶେଷ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲି। ସେ, ଶାପ ଦେଇଥିବା ଋଷି, ଏଭଳି କହିଲେ— ‘ଯେତେବେଳେ ରାମ ତୁମର ହସ୍ତ କଟିବେ ଏବଂ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଦହିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରାକ୍ ଆକୃତି ଓ ମହିମା ପୁନଃ ପାଇବେ।’ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଦାନୁର ପୁତ୍ର ଅଟ୍ଟା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଏହି ଆକୃତି ପାଇଲି; ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାପତିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି। ସେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଲେ; ତେଣୁ ମୋତେ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ନ ହେଲା। ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳିଲା, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର କି କରିପାରିବେ? ଏହି ଭାବରେ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲି; ତାଙ୍କର ଶତାର୍ଘ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଉରୁ ଓ ମୁଁକୁ ମାରିଦେଲେ। ମୋର ଉରୁ ଓ ମୁଁ ଶରୀରରେ ଗିଲା; ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ବେଉଁ ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ‘ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଶବ୍ଦ ପୂରଣ ହେଉ।’ ମୁଁ ଅନ୍ନହୀନ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଉରୁ, ମୁଁ ଓ ପା ନେଇ କିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ କରିପାରିବି? ଏହିପରି କଥା କହି, ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ହସ୍ତକୁ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା କଲେ, ମୁଁକୁ ତାଙ୍କର ପେଟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦେଇ ଗଠନ କଲେ। ଏହି ଲମ୍ବା ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ, ସିଂହ, ହାତୀ, ହରିଣ, ବାଘ ଆଦିକୁ ଧରି ଭକ୍ଷି କରୁଥିଲି। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ‘ଯେତେବେଳେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମର ହସ୍ତକୁ କଟିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା। ଏହି ଆକୃତି ନେଇ, ରାଜାମାନେ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଯାହା ଦେଖି, ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ରାମ ଆସି ମୋତେ ଧରିବେ।” ଏହିପରି କବନ୍ଧ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ଶାପର କାହାଣୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଆଶା ରଖିଲେ।