ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖ ଭରା କନ୍ଠରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବିପଦ ଆସିଛି, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ସମୟର ଶକ୍ତି ଅପାର। ଦେଖ, ମହାବୀର, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ କିପରି ବିମୂଢ଼ ହୋଇଯାଇଛୁ। ଭାଗ୍ୟର ଭାର କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟରେ ମହାବୀର ମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କାଳ ଆଘାତ କଲେ ଯେପରି ବାଲୁକାକୁଳ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼େ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।” ଏପରି କହି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, ଯିଏ ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଶୂରବୀର ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ମନକୁ ଧୃଢ଼ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, କବନ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ବଳୀୟ ବାହୁରେ ଆଟକାଇ ରଖିଥିବା ଦେଖି, କହିଲା, “ମହାବୀରମାନେ, ମୋତେ ଦେଖି ଏପରି ନିଶ୍ଚଳ କାହିଁକି ଦଁଡିଛ? ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭ୍ରମ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ମୋର ଖାଦ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶୀଘ୍ର ଆମକୁ ଧରିବ। ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଗୁଡ଼ିକୁ ତଳକୁ କାଟିଦେବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା।” ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଶାଳ ଦେହୀ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ଦୁନିଆକୁ ଜିତିଥିଲା, ଏବେ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ରାଘବ, ରାଜା ପାଇଁ ଅସହାୟଙ୍କୁ ମାରିବା ଅପମାନ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଆନାଯାଇଥିବା ପଶୁକୁ ମାରିବା ଅପରାଧ। ତାଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧରେ ମୁଖ ଖୋଲି, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏତେବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ବାହୁକୁ ତଳକୁ କାଟିଦେଲେ। ରାମ ତୀବ୍ର ତଳୱାରରେ ରାକ୍ଷସର ଡାହାଣ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ, ଓ ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାମ ବାହୁ କାଟିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ବାହୁ ଛିଣ୍ଡାଯିବା ପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଆକାଶ, ଭୂମି ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲା। ନିଜ ବାହୁ ଛିଣ୍ଡାଯିବା ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯିବା ଦେଖି, ଏହି ଦୁଃଖିତ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ପଚାରିଲା, “ତୁମେ କିଏ?” ତାହାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କବନ୍ଧଙ୍କୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମାତୃକୃତ ରାଜ୍ୟ ନାପାଇ ରାମ ବନବାସକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ଏବେ ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଏହି ମହାବନରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ତିନିଜଣ ରହୁଥିବାବେଳେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିନେଲା; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ କିଏ? କ’ଣ କାରଣରେ ଏପରି କବନ୍ଧ ସଦୃଶ ଦେହ ନେଇ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ, ଛାତିରେ ମୁଖ ଓ ଭଙ୍ଗା ପାଦ ସହ?” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, କବନ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଫଳରେ ମୋ ବାହୁ ତୁମେ କାଟିଦେଲେ। ମୋ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଏହି ଦେହ ମିଳିଲା କିପରି, ତାହା ସତ୍ୟସତ୍ୟ କହୁଛି, ଶୁଣ। ଏକ ସମୟରେ, ରାମ, ମୋର ଦେହ ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ମୋର ଅପରୂପ ଦେହ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମାନ ଥିଲା; ଏହି ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି। ଏହି ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ଅଞ୍ଚଳର ସାଧୁମାନେ ଯେଉଁଠି ରହୁଥିଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ତେବେ ଏଠାରେ ଥିବା ଏକ ମହା ଋଷି, ସ୍ଥୂଳଶିରା, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ଅନେକ ବନଫଳ ଏବଂ ମୂଳ ଆଣୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦେହ ନେଇ ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ କରିଥିଲି; ଦେଖି ସେ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ। ତିନି କହିଲେ, ‘ତୋର ଏହି କୃର ଦେହ ନାଶ ହେଉ।’ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଶାପର ଶେଷ ହେବ। ତେବେ ସେ ଶାପଦାତା କହିଲେ, ‘ଯେବେ ରାମ ତୋର ବାହୁ କାଟି ଏକାକୀ ବନରେ ତୋତେ ଦାହ କରିବେ, ତେବେ ତୁ ତୋର ପୂର୍ବତନ ଦେହ ଓ ମହିମା ପୁନଃ ପାଇବୁ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦାନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର।’ ମୁଁ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଦେହ ପାଇଲି। ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଛୁଇଁପାରିଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏହିଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲି; ସେ ତାଙ୍କର ଶତାର୍ଶ ଵଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜଙ୍ଘା ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛିଦ୍ର କଲେ। ମୋର ଜଙ୍ଘା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦେହ ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲା; ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପୂରଣ ହେଉ।’ ମୁଁ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି, ଭଙ୍ଗା ଜଙ୍ଘା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଖ ସହ କିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି? ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋର ବାହୁକୁ ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ, ଓ ମୋର ମୁଖକୁ ପେଟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ସହ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ବନବାସୀମାନେ, ସିଂହ, ହାତୀ, ମୃଗ, ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଧରି ଖାଉଥିଲି। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, ‘ଯେବେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ...’” ଏଉଁପରି କବନ୍ଧ ନିଜ ଦୁଃଖଦ ଗଠନ ଓ ଶାପର କଥା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଦେଖି ଅନୁତାପ କରିଲେ।