ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ପର୍ବତ ଉପରେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତଳପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା ଥିଲା। ଏହି ଗୁହା ଆଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଗୁହା ମୁହଁରେ ଏକ ଭୟାନକ ଦୈତ୍ୟୀନୀକୁ ଦେଖିଲେ—ତାହାର ଆକୃତି ବଡ଼ ଓ ମୁହଁ ବିକୃତ। ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟାନକ; ତାହାର ଗା ଅଭଦ୍ର, ଡରାଉଥିବା, ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଳ ଝୁଲିଥିଲା, ଦାଁତ ତୀବ୍ର ଓ ଚର୍ମ କଠିନ। ସେ ଭୟାନକ ପଶୁମାନେ ଖାଉଥିଲା, ଶରୀର ଅସାଧାରଣ ଭୟଙ୍କର, ଚୁଲ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚମକିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦୈତ୍ୟୀନୀ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଛୋଟ ଭାଇ ଆଗରେ ଥିଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରି କହିଲା, "ଆସ, ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।" ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲା: "ମୋ ନାମ ଅୟୋମୁଖୀ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପର୍ବତ ଗୁହା ଓ ନଦୀ ତୀରେ ତୁମେ ମୋ ସହ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଉପଭୋଗ କରିବ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟୀନୀଙ୍କ ଶ୍ରବଣ, ନାସିକା ଓ ସ୍ତନ କାଟିଦେଲେ। ରକ୍ତ ଝରିବା ସହିତ, ଦୈତ୍ୟୀନୀ ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି କରି, ଯେଉଁ ପଥରେ ଆସିଥିଲା, ସେଉଁଥିରେ ପଳାଇଗଲା। ସେଉଁଠାରୁ ଦୈତ୍ୟୀନୀ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ହୋଇ, ଉତ୍ସାହରେ ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହସ୍ତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋର ବାହୁ ଭୟାନକ ଭାବେ ଫଡ଼ୁଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଉଛି। ଏହିପରି ଆପଦ ଉପସ୍ଥିତ ଅଟଳ, ଆପଣ ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ।" "ଏଠି ବଞ୍ଜୁଳକ ନାମକ ଏହି ଭୟାନକ ପକ୍ଷୀ ଏପରି କୁହୁଛି, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଛି।" ଦୁଇ ଭାଇ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ଯେପରି ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଉପରେ ଗଢ଼ି ଆସିଛି। ଏହି ଧ୍ୱନି ଅରଣ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ଏହି ଧ୍ୱନିର ଉତ୍ସ ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ରାମ ତଳୱାର ଧରି ଭାଇ ସହିତ ଆଗକୁ ଗଲେ। ସେଠାଏ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଉଡ଼ ଛାତି ଥିଲା। ସେ ରାକ୍ଷସ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ବିନା, ପେଟ ଉପରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧ ନାମକ ଦାନବ ଥିଲା। ତାହାର ଶରୀର କଠିନ କେଶରେ ଢାକା, ବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷାମେଘ ପରି କଳା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଗର୍ଜନ ସମାନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା। ତାହାର କପାଳ ଅଗ୍ନିର ଦଳି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ, ବଡ଼ ପିତଳ ରଙ୍ଗର ପଖିରେ ଛତି ଆଛି। ତାହାର ଛାତି ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟାନକ ଚକ୍ଷୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତୀବ୍ର ଦାଁତ ଓ ବଡ଼ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲା। ସେ ଭୟାନକ ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ବଡ଼ ବାହୁ ଏକ ଯୋଜନା ଦୂରୀ ଥିଲା। ତାଁହିଁ ବାହୁରେ ଅନେକ ଭାଲୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ହରିଣ ଧରି, ଟାଣି ନେଉଥିଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଏହି କବନ୍ଧ ତାଙ୍କ ପଥ ଅଟକାଇ ଦେଉଥିଲା, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ, ଭୟାନକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଜନକ ଆକୃତି ଥିବା, ଅନେକ ବାହୁ ଥିବା ଏବଂ ଗଜଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଉଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ବଡ଼ ବାହୁ ଟାଣି, ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଧରି ଦେଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରବଳ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲା, ସେମାନେ ଅସାହାୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏଠି, ରାମ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟରୁ ଅଚଳ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ସମର୍ଥନ ନଥିବାରୁ, ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭାଇଁକୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଏହି ଦାନବର ଶକ୍ତିରେ ଅସାହାୟ ହୋଇଛି, ଆପଣ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜେ ପଳାଇଯାଆନ୍ତୁ। ମୋତେ ପିଶାଚମାନେ ପାଇଁ ବଳି ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ଚାହିଁଲେ ପଳାଇଯାନ୍ତୁ।" "ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ। ଆପଣ ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ବାସ କରିବେ। ରାମ, ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବେ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏପରି ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଆଶାହାୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୁର କବନ୍ଧ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲା: "ତୁମେ କିଏ, ବୃଷଭ ସମାନ କନ୍ଧ, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଛ? ଏହି ଭୟାନକ ସ୍ଥାନକୁ ବିଧିର ଚୟନରେ ଆସିଛ। କାହିଁକି ଆସିଛ, କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ?" "ମୁଁ ଏଠି ଭୟାନକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ତୁମେ ଧନୁଷ୍ୟ, ବାଣ, ତଳୱାର ଧରି ଆସିଛ, ବୃଷଭ ସମାନ ଶିଂଗ ଥିବା। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ଏଠି ଜୀବନ ଦୁର୍ଲଭ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କର ଶୁଷ୍କ ମୁଁହରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ଅପରିମିତ ପ୍ରତିକୂଳତା ଆସିଛ, ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ପାଇବା ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମୟର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବଡ଼।" "ଦେଖ, ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ, କିପରି ଆମେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ ହେଇଯାଇଛୁ। ମୂଳତଃ, ନିୟତି ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅପାର।