ଦଶରଥଙ୍କର ପୁଆ ଦୁଇଜଣ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଁଚିଲେ। ସେଠି ଅନେକ ଭୟାନକ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଛ, ଏବଂ ବଡ଼ ଗଛରେ ଠସାଠସି ଭରିଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଦମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ପର୍ବତ ଉପରେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅତି ଗଭୀର, ତଳଭୂମି ସମାନ, ସଦା ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ। ସେ ଗୁହାକୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଇ, ତୀବ୍ର ଶୂରବୀର ଦୁଇ ଭାଇ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଏକ ବିଶାଳ ଆକୃତିର, ବିକୃତ ମୁହଁର ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଅତି ଭୟଜନକ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ଲଟକା ଉଦର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଭୟାନକ ଚର୍ମ, ଏବଂ ଅସହ୍ୟ ରୂପରେ ଥିଲା। ବିଭୀଷଣ ପଶୁମାନେ ଖାଇଥିବା, ଅସ୍କଳିତ କେଶ ଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସୀକୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସୀ କହିଲା, "ଆସ, ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।" ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ସେ ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲା, "ମୋ ନାମ ଆୟୋମୁଖୀ, ତୁମେ ସଉଭାଗ୍ୟବାନ, ମୋ ପ୍ରିୟ। ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ତଟରେ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରିବ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ରାକ୍ଷସୀଙ୍କର କାନ, ନାକ ଓ ଷ୍ଟନ ଚ୍ଛେଦ କରିଦେଲେ। ରାକ୍ଷସୀ ରୁ କାନ ଓ ନାକ ଚ୍ଛେଦ ହେଇ, ଭୟଜନକ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଆଗରୁ ଫେରି ଚଲିଗଲା। ତାପରେ ଦୁଇ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉତ୍ସାହରେ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାହାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଦୃଢ଼, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୁଧ୍ଧ, ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୋ ହାତ ତୀବ୍ର ଫଡ଼ିଉଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର, ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁଛି।" "ଏହିପରି ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ତୁମେ ସତର୍କ ରହ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହି ଚିହ୍ନ ତୁରନ୍ତ ଆପଦ ସୂଚନା କରୁଛି। ଏଠାରେ ବଞ୍ଜୁଳକା ନାମକ ଏକ ଭୟାନକ ପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଜନକ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଛି।" ଏପରି ଉତ୍ସାହରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଉପାଦ୍ରବ କରିଲା, ଯେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲ ଭାଗ ହେଉଛି ବୋଲି ଲାଗିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ, ବାୟୁରେ ଭିତରେ ଘେରା ହେଇ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭରି ଦେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଦେଖି, ରାମ ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦୁଇ ଭାଇ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନଥିବା, ଉଦରରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଖଡ଼ା ଛାଡ଼ା କେଶରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ବଡ଼ ପର୍ବତ ସମାନ, ବର୍ଷା ମେଘ ସମାନ କଳା, ଭୟଜନକ ଗର୍ଜନ ଥିବା। ତାଙ୍କର ଭୂରୁ ଅଗ୍ନିର ଗୁଚ୍ଛ ସମାନ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲା, ବଡ଼ ପିତଳ ଏବଂ ଚାଉଁ ରଙ୍ଗର ପଖା ଦୁଇଟି ଚାଲିଥିଲା। ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଏକ ଭୟାନକ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲେ। ଭୟାନକ ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇଥିବା, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଭୟଜନକ ବାହୁ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା। ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅନେକ ଭାଲୁ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ହରିଣ ଧରି, ଅନେକ ଝୁଣ୍ଡର ନେତାମାନେକୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇର ଆଗକୁ ଯିବା ରାସ୍ତାକୁ ବାରଣ କରି, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ସେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ କବନ୍ଧ, ବିଶାଳ ଭୟଜନକ ଆକୃତିର, ଅନେକ ବାହୁରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ତଳ ନିମ୍ନ ଭାଗ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ମହାବଳୀ ବାହୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଉଠାଇ, ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଏକାସାଥିରେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ, ତଳୱାର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ହାତରେ, ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ବଳବାନ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅସମର୍ଥ ହେଇ, ଟାଣି ନେଉଯାଉଥିଲେ। ସେଠି, ରାମ ତାଙ୍କର ସାହସ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଭୟ ଅନୁଭବ କଲେନି; ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଯୁବା ଓ ସାହାଯ୍ୟ ନାହିଁ ଥିବାରୁ ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଦୁଃଖିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅସମର୍ଥ, ଏ ରାକ୍ଷସ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଛି, ମୋ ଦେଖ।" "ତୁମେ ଏକା ମୁକ୍ତି ଲଭ କର, ମୋତେ ପିଶାଚମାନଙ୍କୁ ବଲି ଦେଇ, ଚାହିଁଥିବା ପରି ଦୌଡ଼ି ଯାଉ।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଁଚିବ, ଏହି ମୋ ବିଶ୍ୱାସ; ଏବଂ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁସାରେ, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇବ।" "ସେଠି ରାମ, ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ, ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି କହିବାକୁ ଶୁଣି, ରାମ ସୁମିତ୍ରାନ୍ନ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ: "ଅନ୍ୟଥା ଭୟ କରିନାହିଁ, ଶୂରବୀର; ଏପରି ଦୂଃଖ ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, କ୍ରୂର କବନ୍ଧ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ବିଶାଳ ବାହୁ ଥିବା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ କବନ୍ଧ, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ଧରି, ବଳିଶାଳୀ ବୃଷଭ ସମାନ?" "ଏଠିରେ ତୁମେ ଏପରି ଭୟାନକ ସ୍ଥାନକୁ କେମିତି ଆସିଛ? ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ, କାହିଁକି ଆସିଛ?" "ମୁଁ ଏଠି ଭୟାନକ ସ୍ଥାନରେ ଭୋକରେ ତରସି ଅଛି; ତୁମେ ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର ଧରି, ବୃଷଭ ସମାନ ନିଶାନ ହେଇ ଆସିଛ।" "ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ ଏବେ ଅତି କଷ୍ଟକର।" ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କବନ୍ଧଙ୍କ କଥା ଶୁଣି— ରାମ, ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଶୁଖି ଯାଇଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏପରି ଆପଦ ଆସିଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଆସିନଥିଲା, ଓ ଶୂରବୀର—" "ଏକ ବିପତ୍ତି ଆସିଛି, ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ, ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇବା ପୂର୍ବରୁ; ଏହି ସମୟର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଅତି ମହାନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।