ଦଶରଥଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତିନି କ୍ରୋଶ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଦେଇ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଉପକୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଭୟଭୀତ ପଶୁପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଏବଂ ଏକଦମ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ରହିଛି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତଳଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ସଦା ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକା। ସେ ଗୁହା ନିକଟକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଗୁହା ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଏକ ବିଶାଳ ଆକୃତି, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେଁଠି ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, କୁରୂପ, ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଲମ୍ବା ଉଡ଼ା ଥିବା ପେଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ କଠୋର ଚମଡ଼ ଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଭୟାନକ ପଶୁମାନେ କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ବିକୃତ ଆକୃତି, ଖୋଲା ଚୁଲ ଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସୀକୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଆଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆୟୋମୁଖୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ନିକଟକୁ ଆସି, “ଆସ, ଆମେ ମଜା କରିବା,” ବଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଧରିଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଆଲିଂଗନ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆୟୋମୁଖୀ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋତେ ଭଲ ପାଉଛ; ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଉପକୂଳରେ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରିବା।” ଏପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଆୟୋମୁଖୀଙ୍କ କାନ, ନାକ ଓ ଅସ୍ତନ କାଟି ଦେଲେ। ତାଙ୍କର କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ, ଆୟୋମୁଖୀ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଆପଣ ଆସିଥିବା ପଥରେ ଫେରି ଚାଲିଗଲା। ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଶୂରବୀର ଉତ୍ସାହରେ ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମିକ ଓ ପବିତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୋର ହାତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଫଡ଼ୁଛି, ମନ ଅସ୍ଥିର, ଅନେକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖୁଛି। ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଆପଦ ସୂଚନା କରୁଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ସତର୍କ ରହ; ଏହି ଉପଦ୍ରବ ଆସିବା ସମ୍ଭାବନା ଅଛି। ଏଠି ବଞ୍ଜୁଳକ ନାମକ ଏକ ଭୟାନକ ପକ୍ଷୀ ରଣରେ ଆମର ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ଭଳି କୁହୁଁ କରୁଛି।” ଏଭଳି ଦୁଇ ଭାଇ ଉତ୍ସାହରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ଅରଣ୍ୟକୁ ବିଭାଜିତ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗିଲା। ବାତାସରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆବୃତ କରି, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭରି ଦେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଜାଣିବା ଆଶାରେ, ରାମ ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ ଭାଇ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ବଡ଼ ଛାତି ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ରାକ୍ଷସ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯାହା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଲା ବିନା, ପେଟରେ ମୁଁହ ଥିଲା। କବନ୍ଧ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିକଟ ଚୁଲରେ ଢାକା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି କଳା, ଭୟାନକ ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ରାଗ୍ନି ଭଳି ତୀବ୍ର ଭୂର୍ଣ୍ଣି, ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଏକ ଭୟାନକ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଆଖି, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁଁହ ଚାଟୁଥିଲା। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଭୟାନକ ଭାଲୁ, ସିଂହ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭୟାନକ ହାତ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର, ଅନେକ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ କୁ ଧରି, ଟାଣି ନେଉଥିଲା। ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ଆଗରେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା; ଦୁଇ ଭାଇ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଏହି କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ବିଶାଳ, ଭୟଙ୍କର, ଭୟାନକ ଦେଖିବାରେ, ଅନେକ ହାତରେ ଢାକା, ଏକ ତଣ୍ଡ ଭଳି ଆକୃତି ଥିଲା। ଏହି ବିଶାଳ ହାତ ଦୂରକୁ ଟାଣି, କବନ୍ଧ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ତଳୱାର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ ନେଇ, ଶୂରବିର ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଗତି କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଅସହାୟ ହେଇ ଟାଣି ନିଯାଉଥିଲେ। ଏଠି ରାମଙ୍କ ଧୈର୍ୟ ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଭୟ ଲାଗିଲା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ସହାୟତା ନଥିବାରୁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଦୁଃଖିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅସହାୟ ହୋଇଛି, ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଛି; ତୁମେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ମୁଁ ଆତ୍ମାମାନେ କୁ ବଳିଦାନ ଦେଇ ଚାଲିଯାଅ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବା; ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ। ତୁମେ ପିତାପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ଅଧିକାର କରିବା। ରାମ, ରାଜ୍ୟରେ ବସିବା ପରେ ସଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବା।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଭାବଗତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ, “ବିରଥ ଭୟ କରିବା ଦରକା ନାହିଁ; ଏପରି ଶୂରବୀର ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ଏହି ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୂର କବନ୍ଧ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ, ସେମାନେ କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ବୃଷଭ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କନ୍ଧ, ତଳୱାର ଓ ଧନୁଷ ନେଇ ଆସିଛ?” “ତୁମେ ଏହି ଭୟାନକ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଛ, ଭାଗ୍ୟରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିପାତ ହେବା ନିମିତ୍ତ। କିଏ ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, କାହିଁକି ଆସିଛ?” “ମୁଁ ଏଠି ଭୟାନକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖୁଦାରେ ପୀଡିତ ରହିଛି; ତୁମେ ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର ନେଇ ବୃଷଭ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆସିଛ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ; ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।” କବନ୍ଧଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଶୁଖିଗଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କହିଲେ, “ଏହି ଆପଦ ପୂର୍ବବତ ଅଧିକ କଠିନ; ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ସହିତ ଆମେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲୁ।