ପ୍ରମୁଖ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଜଳତର୍ପଣ କରିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜାରେ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ସହ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନସଠିଂ ଶର୍ଗ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଗୌରବମୟ ଅଂଶ। ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରକାରେ ଜଳତର୍ପଣ କରି, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ସୀତାଙ୍କ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଉ, ତୀର, ତଳୱାର ନେଇ ଅଟୁଟ୍ ଧୃଢତାରେ ଚାଲିବାରେ ଲଗିଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଘନ ଜାଡ଼, ଗଛ, ଜଳବିତ୍ତିକୁ ପ୍ରଚୁର ଲତା, ଏପଟେ ଓପଟେ ଘେରା, ଖୋଜିବାକୁ ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର। ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେ ଚାଲିଗଲେ। ତିନି କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯନସ୍ଥାନ ପରେ, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ତିରେ ଘନ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ବିଭିନ୍ନ ମେଘ ମାଣ୍ଡା ଭଳି, ଚାରିପାଖ ମନୋହର, ରଙ୍ଗିନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଏଠି-ଉଠି ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ। ପରେ, ତିନି କ୍ରୋଶ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚାଲି, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଅତିକ୍ରମ କରି ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଛ, ଏବଂ ମହାଗଛରେ ଘଞ୍ଚି ଥିଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତଳଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ସଦା ଅନ୍ଧାରରେ ଢ଼କି ରହିଥିଲା। ସେମାନେ ଏହି ଗୁହା ସମୀପକୁ ଆସି, ଏହି ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଏକ ବିଶାଳ ଆକୃତି, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ବିଭୀତ୍ସ, ଭୟଙ୍କର, ଭୟଜନକ ଦେଖା, ଲଟକୁଥିବା ପେଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, କଠୋର ଚର୍ମରେ ଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଖାଉଥିଲା, ବିକ୍ରାଳ, ଅସଜା ଚୁଲ୍, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଇ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦୁଇ ଜଣ ହିରୋକୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ଛୋଟ ଭାଇ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସମୟରେ, "ଆସ, ଆମେ ଉପଭୋଗ କରିବା" ବୋଲି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିଲା। ସେ ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, "ମୋ ନାମ ଆୟୋମୁଖୀ; ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ପ୍ରିୟ," ବୋଲି କହିଲା। "ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ନଦୀ ତୀରରେ, ମୋ ସହ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରିବା," ବୋଲି ନିବେଦନ କଲା। ଏପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁଦ୍ଦମନ କରି, ତାଙ୍କ କାନ, ନାକ, ଓ ଅସ୍ତନ କାଟିଦେଲେ। କାନ ଓ ନାକ କଟାଯିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୁଷ୍ଣ କଣ୍ଠର ଚିତ୍କାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାରେ, ଯେପଥରେ ଆସିଥିଲା, ସେହିପଥରେ ପଳାଇଗଲା। ସେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଦ୍ଦମନ କରି, ଶକ୍ତିରେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ବୀ, ଧୃଢ଼, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଜୋଡି ହାତରେ କହିଲେ: "ମୋ ହାତ ତିବ୍ର ଫଡ଼ୁଛି, ମନ ଉତ୍ତେଜିତ, ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଂକେତ ଦେଖୁଛି।" "ଏହି ଦିଅ, ଏ ମହାନ, ତୁମେ ସତର୍କ ରହ; ମୋ ସଂକେତ ତୁରନ୍ତ ଆପତ୍ତି ସୂଚିତ କରୁଛି।" "ଏହି ଭୟଙ୍କର Vañjulaka ପକ୍ଷୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ବିଜୟ ହେବା ଘୋଷଣା କରୁଥିବା ଭଳି ଚିତ୍କାର କରୁଛି।" ଏପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଶକ୍ତିରେ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ଏକ ମହା ଶବ୍ଦ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ବାୟୁରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଘେରି ରଖିଥିବା ଭଳି ଲାଗି, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଦିଗରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ରାମ ତଳୱାର ନେଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ, ଏକ ବିଶାଳ ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ—ବିଶାଳ ଛାତି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ରାକ୍ଷସ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ବିନା, ପେଟରେ ମୁହଁ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଖଡ଼ ଚର୍ମରେ ଢ଼କି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ସଦୃଶ କଳା, ଭୟଙ୍କର, ତଡ଼ିତ ଭଳି ଗର୍ଜନ। ତାଙ୍କ ଭୂକୁଳ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳି, ବଡ଼ ହଳଦିଆ ପାଖ ଓ ଚାଲିଥିବା ବଡ଼ ଡେଙ୍ଗା। ଏକ ଭୟଙ୍କର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେଷ୍ଟରେ ଚୋଉଁ ଆଖି, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଚାଟିବା। ଭୟଙ୍କର ଭାଲୁ, ସିଂହ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଖାଇ, ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ହାତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଘୁଞ୍ଚାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ହାତରେ ନିଜେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଲୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ ଧରି, ଅନେକ ଝୁଣ୍ଡ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଟାଣି ନେଇଯାଉଥିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ଆଗକୁ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ସେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ପଥ ଅଟକାଇ ଦୂରରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ପରେ ଦେଖିଲେ। କବନ୍ଧ, ବିଶାଳ, ଭୟଙ୍କର, ଭୀତିଜନକ, ଅନେକ ହାତରେ ଢ଼କି, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାରେ, ଗଜଦଣ୍ଡ ଭଳି ଆକୃତିରେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଚାଲି ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇଙ୍କୁ ଏକାଠି ଧରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ, ତଳୱାର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ବାଣ ନେଇ, ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼, ଏହି ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଇ ଅସହାୟ ହୋଇ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ, ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ରାଘବ ନିଜେ କିଛି ଭୟ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ସହଯୋଗ ନ ଥିବାରୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଲାଗିଲେ। କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଅସହାୟ ହୋଇଛି, ଦେଖ, ଏ ଶୂର, ଏକ ରାକ୍ଷସର ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ି ଗଲି।