ଯେଉଁ ଫଳ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ପାଳନ କରୁଥିବା, କେବେ ପଛୁଆ ହୋଇନଥିବା ଏବଂ ଭୂମି ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଇ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ରାମ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, “ଓ ଗୃଧ୍ରରାଜ, ତୁମେ ମୋର ପ୍ରଶଂସା ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଛ, ଏବେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯାଅ।” ଏହିପରି କହି, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଦୁଃଖିତ ରାମ, ନିଜ ବନ୍ଧୁ ପରି ମନେ କରି, ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚିତାରେ ରଖି ତାଙ୍କର ଦାହ ସଂସ୍କାର କଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି, ଦୁହେଁ ପ୍ରବଳ ଓ ଶୂର, ଅଟବୀକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପଶୁମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ସେମାନଙ୍କ ମାଂସ ଗୃଧ୍ର ପାଇଁ ଉପହାର ଦେଲେ। ଏହି ମାଂସକୁ ଚିରି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ହରିତ ମେଖଳାରେ ରଖି, ରାମ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁ ପିତୃକ୍ରିୟା ଦେଖାଇଥାନ୍ତି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ। ତା’ପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ମନୁଷ୍ୟମୁଖ୍ୟର ସନ୍ତାନ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ ଓ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଜଳତର୍ପଣ କରି, ରାଘବମାନେ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ପିତୃକ୍ରିୟା ଦେଲେ। ଗୃଧ୍ରରାଜ ଯେଉଁ ମହାନ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେଲେ, ସେ ଏକ ମହାମୁନି ପରି ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶୁଭ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ ଦୁଇ ଭାଇ, ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଜଳତର୍ପଣ କରି, ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଅଟବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନସଠିଏଁ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଭାବେ ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କୁ ଜଳତର୍ପଣ ଦେଇ, ଦୁଇ ରାଘବ ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରି, ଦୁଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ସଂକଟକୁ ଭୟ କରିଲେ ନାହିଁ, ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେଠାରେ ଘନ ଝାଡ଼, ବୃକ୍ଷ, ଲତା ଓ ଚାରିଉଁପଟେ ଘେରି ରହିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଭୟାନକ ଅଟବୀକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଧରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଟବୀକୁ ଦୁଇ ଶୂର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ୟ ପରିଚ୍ଛେଦ କଲେ। ତା’ପରେ ଜନସ୍ଥାନ ଠାରୁ ତିନି କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯାଇ, ଦୁଇ ରାଘବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ଘନ କ୍ରଞ୍ଚ ଅଟବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଅଟବୀ ବିଭିନ୍ନ ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚାରିପଟେ ମନୋମୋହନ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଦୁଇଜଣେ ଭାଇ ଏହି ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଏଠି ସେଠି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ଅପହୃତି ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ତିନି କ୍ରୋଶ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ କ୍ରଞ୍ଚ ଅଟବୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ମାତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ବନ, ଅନେକ ଭୟାନକ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଘନ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ। ପର୍ବତ ଉପରେ ଏକ ଗଭୀର ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସଦା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକି ରହିଥାଏ। ସେଠାକୁ ସମ୍ନିକଟ ହେଇ, ଦୁଇ ବୀର ଗୁହା ମୁହଁରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହୀ, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଅସୁନ୍ଦର, ଝୁଲିଥିବା ପେଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, କଠୋର ଚର୍ମରେ ଭୟଜନକ। ସେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଖାଉଥିଲା, ବିକୃତ ଦେହ, ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କେଶ—ଏପରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ନିକଟ ଆସି, ଛୋଟ ଭାଇ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, କହିଲା, “ଆସ, ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଯିବା,” ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିଲା। ସେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲା, “ମୋର ନାମ ଆୟୋମୁଖୀ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏହି ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଉପଭୋଗ କରିବେ, ଓ ବୀର।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଖଡ଼ଗ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର କାନ, ନାକ ଓ ସ୍ତନ କାଟିଦେଲେ। ରକ୍ତ ଝରିଥିବା ଆୟୋମୁଖୀ ଗର୍ଜନ କରି, ଭୟଙ୍କର ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଆଗରୁ ପଳାଇଗଲା। ସେଉଁଠାରୁ ପଳାଇଗଲା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶକ୍ତି ସହିତ ଘନ ଅଟବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୋର ବାହୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଫଡ଼ୁଛି, ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିପାଉଛି। ଏହିପରି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସତର୍କ ରୁହ, କାରଣ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ତୁରନ୍ତ କିଛି ଭୟଙ୍କର ଘଟଣା ଘଟିବାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ଏଠାରେ ବଞ୍ଜୁଳକ ନାମକ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀ ଏପରି ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ବିଜୟୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛୁ।” ଏପରି ଦୁଇ ଭାଇ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଅଟବୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେପରି ସେହି ଅଟବୀକୁ ଉଜାଡ଼ି ଦେଉଛି। ଏହି ଶବ୍ଦ ବନମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ପ୍ରତିତି ହେଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଦେଖି ଉତ୍ସୁକ ରାମ, ଖଡ଼ଗ ହାତରେ ଭାଇ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ଦେହୀ, ବିଶାଳ ଛାତି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନଥିବା, ପେଟରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧ ନାମକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ କଠିନ କେଶରେ ଢାକା, ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଭୟଙ୍କର, ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଭୂକୁଣ୍ଡ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିମାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଶାଳ, ହଳଦିଆ ପର ଛାତି ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାହୁ ଥିଲା।