ରାମ ଏବଂ ସଉମିତ୍ରି ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶବଦାହ କରିବାକୁ ଦୃଢ ନିଷ୍ପତି କଲେ । ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀଜଗତର ରକ୍ଷକକୁ ଅଗ୍ନିଶାଳା ଉପରେ ରଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଗଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରି, ରାମ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯେଉଁ ଲୋକେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଗ୍ନିର ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦାନ କରନ୍ତି, ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଗତିକୁ ପାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯାଉ । ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି, ଏବେ ମୁକ୍ତ ହେଉ ।" ଏଭଳି କହି, ରାମ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବୀ ପରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତାଳ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କଲେ । ତାପରେ ଦୁହେଁ ଭାଇ ଅତି ସାହସୀ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ବଡ଼ ଶରୀର ଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ କରି, ତାଙ୍କ ମାଂସ ଉପରେ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ । ଏହି ମାଂସ ଖଣ୍ଡ ନେଇ, ରାମ ଏକ ସୁନ୍ଦର ହରିତ ମେଡ଼ରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ । ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁ ପିତୃଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ରାମ ସେଇ ପ୍ରକାରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଉତ୍କଳିତ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ । ଏହା ପରେ ଦୁହେଁ ଭାଇ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଇଲେ । ସ୍ନାନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ନୁସାରେ ଜଳ ଦେବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ । ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶୁକ୍ରୀ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହୋଇ, ମହା ଋଷି ପରି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପାଇଲେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଦୁହେଁ ଭାଇ ଶିତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏଉଁଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଦୁହେଁ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ, ଏଭଳି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଶିତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ । ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଧନୁ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ନେଇ, ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ରହି ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ । ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ, ଜାଡ଼, ଲତା, ଅନେକ ଜାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରା ହୋଇ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା । ଦୁହେଁ ଭାଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଜନସ୍ଥାନରୁ ତିନି କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ଦୁହେଁ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ କ୍ରଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ବିଭିନ୍ନ ମେଘ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚାରିପଟେ ମନୋହର, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଶିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଦୁହେଁ ଭାଇ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏଠି-ଉଠି ଘୂରି, ତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଉପରେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ । ତିନି କ୍ରୋଶ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲା ପରେ, ଦୁହେଁ ଭାଇ କ୍ରଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ କଟି ବିଦ୍ୟା ମତଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ଦୁଃଖଦାୟକ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁ ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଘେରା, ଅତି ଜାଡ଼ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଥିଲା । ଦଶରଥପୁତ୍ରମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପାତାଳ ପରି ଏକାଉଁ ଗଭୀର, ସଦା ଅନ୍ଧାର ରହିଥିଲା । ସେଇ ଗୁହା ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସି, ଦୁହେଁ ବାଘପ୍ରତିମା ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ଆକୃତି, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଅତି ଭୀତିଜନକ ଦେଖା, ଲଟକିଥିବା ପେଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, କଠୋର ଚର୍ମ ଥିଲା । ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଚୁଲ ଥିଲା—ଏଠି ଦୁହେଁ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେଇ ଦୁହେଁ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସି, ଛୋଟ ଭାଇ ପ୍ରଥମେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରି 'ଆସ, ଆମେ ମଜା କରିବା' ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରି ନେଲା । ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଅଂକ ଦେଇ, 'ମୋ ନାମ ଆୟୋମୁଖୀ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ' ବୋଲି କହିଲା । 'ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ନଦୀ କୁଳରେ, ତୁମେ ମୋ ସହ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରିବା' ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲା । ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ କାନ, ନାକ ଓ ଅସ୍ତନ କାଟିଦେଲେ । ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟି ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଏହି ପଥରେ ଫେରିଗଲା । ତାଙ୍କ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁହେଁ ଭାଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଜାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଶୁଧ୍ଧ, ନମ୍ରତାରେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ଭାଇ, ମୋ ହାତ ଭୟାନକ ଭାବରେ ଫଡ଼ିଉଛି, ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ, ଅନେକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛି ।" "ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ତୁମେ ସତର୍କ ହେଉ, ମୋ କଥା ଶୁଣ । ଏହି ଚିହ୍ନ ତୁରନ୍ତ ଆପଦ ଆସିବାକୁ ସୂଚନା ଦେଉଛି ।" "ଏଠି ଏକ ବଞ୍ଜୁଳକ ପକ୍ଷୀ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଯେପରି ଆମର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଘୋଷଣା କରୁଛି ।" ଏଭଳି ଦୁହେଁ ଭାଇ ଖୋଜ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଉପଠିଲା, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲା । ଏହି ଶବ୍ଦ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ନିମ୍ନିତ, ସମଗ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭରିଦେଲା । ଏହି ଶବ୍ଦ ଦେଖି, ରାମ ତଳୱାର ହାତରେ ନେଇ ଭାଇ ସହିତ ଏହି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ସ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ । ସେଠାରେ ଦୁହେଁ ଭାଇ ଏକ ବଡ଼ ଶରୀର ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ବିଶାଳ ଛାତି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନଥିବା, ତାଙ୍କ ପେଟରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଠୋର କେଶ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଭୟାନକ ଦେଖା, ତୁର୍ୟ ନିମ୍ନିତ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା କବନ୍ଧ ଦେଖିଲେ ।