ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ଶବ ଠାରେ ଦাঁଡ଼ି ରହିଲେ । ସେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୃପାକରି କିଛି କାଠ ଆଣ । ମୁଁ ଏହିଠାରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବି ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ମଶାନ କ୍ରିୟା କରିବି, ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି ।" ରାମ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଆସିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଶୂର ବିମାନୀ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିବା ଏହି ପକ୍ଷୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଶୟ୍ୟାରେ ରଖି ଦାହ କରିବି ।" ଏହି ପକ୍ଷୀ ରାଜା, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ ରଖନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ଦାନଶୀଳ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତାହା ପାଇବେ । ରାମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ କହିଲେ, "ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ଆତ୍ମା, ମୋ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ଅନୁମତିରେ ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଯାଅ ।" ଏପରି କହି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ, ନିଜ ବନ୍ଧୁ ହରାଇବା ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ, ପକ୍ଷୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଳନ୍ତି ଅଗ୍ନିରେ ରଖି ଶ୍ମଶାନ କ୍ରିୟା କଲେ । ତାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂରବୀର, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେମାନଙ୍କ ମାଂସ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ । ଏହି ମାଂସ ଚିରା କରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ହରିତ ମେଡ଼ରେ ରଖି ଦେଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପିତୃକର୍ମା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ରାମ ତାହା ଅନୁସାରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ପିତୃକର୍ମା କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଇବ । ତାପରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଜଟାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କଲେ । ସ୍ନାନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜଳ ଦାନ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ପକ୍ଷୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ । ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଜଟାୟୁ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶୁଭ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଜଳ ଦାନ କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ଜଳ ଦାନ କରି, ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ । ସେଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଦୁଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଅଦମ୍ୟ ଚିତ୍ତରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ । ସେମାନେ ଏକ ଘନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଂଗଲ ଝାଡ଼, ଗଛ, ଲତା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଘେରି ଥିଲା, ଚାଲିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଚାଲି, ତିନି କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ଥିବା ଜନସ୍ଥାନ ଚାଲିଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଭାଇ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମେଘମାଳା ପରି ଅନେକ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ରେ ଶୋଭିତ, ହରିଣ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘୁରୁଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା । ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଦୁଃଖରେ ଘୁରିବା ଲାଗିଲେ । ଏପରି ଭାବେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତିନି କ୍ରୋଶ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ମାତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଏବଂ ଘନ ଝାଡ଼ ଥିଲା । ସେଠାରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଇ ଭାଇ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତଳପାଟଳ ପରି ଗଭୀର ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ଧକାରରେ ଢ଼ାକା ଥିଲା । ସେ ଗୁହା ନିକଟକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଇ ବୀର ଭାଇ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ, ଯାହାର ଆକୃତି ବିକୃତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ । ସେ ଦୁର୍ବଳମନ୍ଦ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିଥିବା, କୁରୂପ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଲଟକୁଥିବା ପେଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ କଠିନ ଚର୍ମ ଥିଲା । ସେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁମାନେ ଖାଉଥିଲା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଦେହ, ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କେଶ, ଏଭଳି ରାକ୍ଷସୀକୁ ଦୁଇ ଭାଇ ଦେଖିଲେ । ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଭାଇ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଧରି ଅଙ୍କଲାଗିଲା ଏବଂ କହିଲା, "ଆସ, ଆମେ ଉପଭୋଗ କରିବା ।" ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲାଗି, କହିଲା, "ମୋ ନାମ ଆୟୋମୁଖୀ । ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ପ୍ରିୟ । ମୋ ସହିତ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ତଟରେ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଉପଭୋଗ କରିବ ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କ କାନ, ନାକ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍ଗକୁ କାଟିଦେଲେ । ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଆୟୋମୁଖୀ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ଆପଣ ଆସିଥିବା ପଥରେ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲା । ସେଠାରୁ ତିନି ଦୂରେ ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ଘନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାନ୍ତ, ଧୀର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ହାତ ଦ୍ରୁତ ଧଡ଼ିଉଛି, ମନ ଅଶାନ୍ତ, ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁଛି । ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଆପତ୍ତି ନିକଟେ ଆସୁଛି ବୋଲି ଜଣାଉଛି, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ସତର୍କ ରୁହ । ବଞ୍ଜୁଳକ ନାମକ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ବିଜୟୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛୁ ।" ଏପରି ଦୁଇ ଭାଇ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଝଡ଼ ଚାଲିଛି । ଏହି ଶବ୍ଦ ଦେଖି, ରାମ ତଳୱାର ଧରି ଭାଇ ସହିତ ଆଗକୁ ଚାଲି, ଏକ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ଚଉଡ଼ା ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନଥିବା, ପେଟରେ ମୁଁହ ଥିବା କବନ୍ଧ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସାମ୍ନା କଲେ ।