ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସମୃଦ୍ଧିରେ ବିକାଶିତ ଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଚାଳିତ ହେଉଥିଲେ, ଓ ରୋଗ ଓ ଦୁକ୍ଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜୀବନରେ କେବେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ କେହି ମିଳୁନଥିଲା, ଓ ମହିଳାମାନେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ଥିଲେ। ଯେହেতୁ ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଦାହ, ଜଳରେ ଡୁବିବାର ଭୟ, ବାୟୁରୁ ଭୟ, କିମ୍ବା ଜ୍ୱରରୁ କେହି ଭୟଭୀତ ହେବାର କଥା ନଥିଲା। ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଧନ ଓ ଧାନର ଅଭାବ ନଥିଲା। ରାମ ତାଙ୍କର ଶାସନରେ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗ ଆଣିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଅନେକ ଘୋଡା ବଳିଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନେକ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ସେ ଚାରି ବର୍ଗକୁ ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ବ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ କରିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯିବେ। ଯେହେତୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାରେ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି କଥାକୁ ପଢିବେ, ସେମାନେ ସ୍ୱରଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ଏହା ପରେ, ବାଲକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ନାରଦ ଋଷିଙ୍କର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ସେ ବୃହତ୍ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ, ଯେବେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେ ତମସା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ, "ମୋତେ ମୋର ଝିନ୍କା ପୋଷାକ ଦିଅ, ମୁଁ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି।" ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ସେହି ପୋଷାକ ଦେଇଥିଲେ, ଓ ବାଲ୍ମୀକି ସେହି ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ତମସା ନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ। ସେଥିରେ, ବାଲ୍ମୀକି ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଇଟି କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷୀ ମାରାଯାଇଥିଲା। ଦେଖିବାକୁ, ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ସାଥୀକୁ ହାରାଇଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଦୟା ଜାଗିଲା, ତେଣୁ ସେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ କହିଲେ, "ହେ ଶିକାରୀ, ତୁମେ କେବେ ମହାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାଲ୍ମୀକି ଭାବିଲେ, "ମୁଁ ଯେ କହିଛି, ସେ କଥା ମୋର ଦୁଃଖର ଫଳ।" ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଗାଇବାକୁ ଚାହାଁ, ଯାହା ମୋର ଦୟାର ଫଳ।" ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ, ଓ ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ, ଓ ବାଲ୍ମୀକି ସେଉଁଥିରେ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଥିରେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଭଲ ପାଇଥିଲେ, ଓ ସେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଏବଂ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ, ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଦୟା ଦେଖି ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ଏକ ନୂତନ ଗାଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।