ଏକ ଭୟାନକ, ବାତ୍ୟା-ଭରା ଦିନରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ମହାମାୟାର ଉପଯୋଗ କରି, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରିକରି ନେଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ଅତିଶୟ କ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲି, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସ ମୋ ପଖ ଚିରିଦେଲା, ଏବଂ ଭିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ରାଘବ, ଏବେ ମୋର ପ୍ରାଣ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଝୁମୁଁଛି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି ସୁନା ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ, ତାଙ୍କର ଶିଖର ଛିଟିଯାଇଛି। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା କେବଳ କିଛି ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଗଲା; ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଯେପରି ହରାଇଯାଇଥିବା ଧନ ତାହାର ମାଲିକ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ମହୁର୍ତ୍ତକୁ 'ବିନ୍ଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ରାବଣ ଏହା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ସେ ତୁମ ପ୍ରିୟା ଜାନକୀକୁ ନେଇ, ଚାସି ଆଂଶ ଗିଲିଦେଇଥିବା ମାଛ ପରି, ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର ହେବ। ତୁମେ ଜନକାନ୍ଦୁଘାଟିକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୀତା ସହିତ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ। ଏପରି ଭାବେ ଗୃଧ୍ର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଏବଂ ମାଂସ ମିଶି ଝରିପଡ଼ିଲା। ସେ ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ, "ସେ ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ," ଏଉଁ କହି ଗୃଧ୍ର ରାଜ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ରାମ, ହାତ ଜୋଡି କହୁଥିଲେ "କହ, କହ," କିନ୍ତୁ ଗୃଧ୍ରର ପ୍ରାଣ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲା। ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ରଖି, ପାଦ ଦୀର୍ଘ କରି, ଦେହ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ, ରାମ ଦେଖିଲେ, ତା ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଗୃଧ୍ର ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଅଚଳ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ପରି ପଡ଼ିଛି। ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ରାମ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏଠି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ଅନେକ ବର୍ଷ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଶୁଭ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲା, ଏବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି। ଯିଏ ଅନେକ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ, ଅବଶେଷରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; କାଳ ନିଶ୍ଚୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମୋର ଉପକାରୀ ଗୃଧ୍ର ବଧ ହୋଇଛି; ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ।" "ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ବଡ଼ ଗୃଧ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ପକ୍ଷୀରାଜ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ପୁରୁଷ, ଶୂରବୀର ଓ ଶରଣ୍ୟ ଲୋକ ମିଳନ୍ତି, ହେ ସଉମିତ୍ରି। ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯେତେ ଦୁଃଖ ମୋତେ ହେଲା ନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଏହି ଗୃଧ୍ର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ହେଲା।" "ମୋ ପିତା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦଶରଥ ଯେପରି ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହି ପକ୍ଷୀରାଜ ମଧ୍ୟ ସେପରି ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ସଉମିତ୍ରି, କାଠ ଆଣ; ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଜାଳି ଏହି ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିବା ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କୁ ଦାହ କରିବି। ଏହି ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କୁ ଚିତାରେ ରଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବି, ଯିଏ ଦୂର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଯେଉଁ ଫଳ ଯଜ୍ଞନିଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ, ଅପରାଜିତ, ଦାନଶୀଳ ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି—ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉଛି: ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ମୋର ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯାଅ।" ଏପରି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାମ, ନିଜ ବନ୍ଧୁ ପରି ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚିତାରେ ରଖି ଦାହ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପଶୁମାନେ ହତ୍ୟା କରି, ସେମାନଙ୍କ ମାଂସ ଗୃଧ୍ରକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ମାଂସ ଛେଦ କରି, ସୁନ୍ଦର ହରିତ ପ୍ରସ୍ଥରେ ରଖି, ରାମ ତାହା ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁ ପିତୃକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ରାମ ତାହା ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ଗଲେ ଓ ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଞ୍ଜଳି ଦେଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ। ଏହି ପକ୍ଷୀରାଜ ଅତି ଧୈର୍ୟ ଓ ଶୌର୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ, ମହାମୁନି ପରି ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଲାଭ କଲେ। ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦୁଇ ଭାଇ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ପିତୃକ୍ରିୟା କରି, ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲି, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ତାପରେ, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଦୁଇ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଅପରିହତ ମନେ ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲ ଘନ ଝାଡ଼, ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଅନେକ ଲତାରେ ଆବୃତ, ଚାରିପଟେ ଘେରା, ଚାଲିବାକୁ କଠିନ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା। ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଓ ସେହି ଭୟାନକ ଘନ ଅରଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ତାପରେ, ଜନସ୍ଥାନ ଠାରୁ ତିନି କ୍ରୋଶ ଦୂରେ, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଘୁନନ୍ଦନ ଘନ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ମେଘ ଦଳ ପରି, ସବୁପଟେ ମନୋହର, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୁଞ୍ଚି, ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ଚାଲିଥିଲେ। ତାପରେ, ତିନି କ୍ରୋଶ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମାତଙ୍ଗ ଋଷିର ଆଶ୍ରମ ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟାନକ ଅରଣ୍ୟ, ଅନେକ ଭୟବହ ପଶୁ ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବୃକ୍ଷ ଓ ଘନ ଝାଡ଼ରେ ଭରିଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ଦୁଇ ଭାଇ ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅପହୃତ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଘନ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।