ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଶିରୋମଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମାନବୀୟ ପ୍ରଭାବ, ସ୍ୱୟଂ ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପ ଅନୁଭବ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷୋत्तମ, ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାର କି ଅର୍ଥ? କେବଳ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି, ତାଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ? କିପରି ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବା? ଏହି ବିଷୟ ଭାବିଦେଖ।” ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଜନସ୍ଥାନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ବହୁତ ରାକ୍ଷସ ରହନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ଦେଖାଯାଏ, ପାହାଡ଼, ଖାଦି, ଗୁହା ଓ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏଠି କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମିତି ମହାନ ଚେତନାଶୀଳ ମନ୍ୟମାନେ ବିପଦରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି, ସେମିତି ଆମେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ।” ଏଭଳି କହି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ତଲାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ ସମୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି ଦେଖିଲେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ଏକ ବଡ଼ ପକ୍ଷୀ ଭୂମିରେ ଚିତିଆଯାଇଛି। ରାମ ଦେଖିଲେ, ସେ ଚିଡ଼ିଆ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି—ସେ ଥିଲେ ବିର ଚିଡ଼ିଆ ରାଜା ଜଟାୟୁ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଚିଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଛି। ସ୍ପଷ୍ଟ, ଏହି ଗୃଧ୍ର ଆକୃତି ରାକ୍ଷସ ଏଠି ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଛି। ଏବେ ସେ ଚିଡ଼ିଆ ସୀତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରି ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।” ଏଭଳି କହି, ରାମ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତଳମୁଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରକ୍ତ ଓ ଝାଗ ଉଗଳୁଥିବା ଜଟାୟୁ କ୍ଷୀଣ ସ୍ୱରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ତୁମେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଓ ମୋ ଜୀବନକୁ ରାବଣ ନେଇଗଲେ। ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲି, ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଛତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲି, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ତାଙ୍କର ଭଙ୍ଗ ଧନୁଷ, ଏହି ତାଙ୍କର ବାଣ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ରଥ। ଏଠି ତାଙ୍କର ସାରଥି, ମୋ ପଖ ଦ୍ୱାରା ଘାତ ପାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅତିଶୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ମୋ ପଖ କାଟିଦେଲେ। ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆଗରୁ ଆହତ, ତୁମେ ମୋତେ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଏପରି ଜାଣି, ରାମ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବାଣକୁ ପରେ ରଖି, ସୀତାଙ୍କ ଭାବ ଜାଣି, ଗୃଧ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭୂମିରେ ଅଶକ୍ତ ଭାବେ ପଡ଼ିଗଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ। ସ୍ଥିରମନା ରାମ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ଏକାକୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ରାମ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛି, ସୀତା ହରାଇଛି, ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୃତ—ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଏପରି ଯେ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଇପାରେ। ଆଜି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବି ବୋଲି ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବ। ଚରାଚର ଜଗତରେ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ରାଜା, ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ି ମୃତ।" ଏପରି ବିଲାପ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ସନ୍ତାନର ଭଳି ସ୍ନେହ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା, ପଖ କଟା ଗୃଧ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ମୈଥିଲୀ, ପ୍ରାଣସମାନ ସୀତା କେଉଁଠି ଗଲେ?” ବୋଲି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଚିଡ଼ିଆ ମୋ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ଶରୀର ଅତି ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଉଁ ଜୀବନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଚିଡ଼ିଆ ଅସାହାୟ ଭାବେ ଆମକୁ ଦେଖୁଛି। ହେ ଜଟାୟୁ, ଯଦି ତୁମେ କିଛି କହିପାର, ମୋ ସୀତା ବିଷୟରେ କୁହ, ଏବଂ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କୁହ। କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖି ରାବଣ ମୋ ପତ୍ନୀକୁ ହରଣ କଲେ? ସେ ସମୟରେ ସୀତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ମୁହଁ କିପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା? ସୀତା କ’ଣ କଥା କହିଥିଲେ? ଏହି ରାକ୍ଷସର ଶକ୍ତି, ଆକୃତି, କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? ତାଙ୍କର ନିବାସ କେଉଁଠି? ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ, ପିତା।” ଏଭଳି, ଦୟା, ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାରେ ରାମ ଜଟାୟୁଙ୍କଠାରେ ସବୁ ଖବର ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।