କୋଶଳପତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—"ହେ ପୃଥିବୀର ମହାନ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମାତା ଓ ସମ୍ମାନିତା, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏବେ କମ୍ପନ ଦେଖାଯାଉଛି। ସୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ନୟନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟତିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ତାହାରେ ବନ୍ଧିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ବୈଦେହୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତି ବା ହରାଇଯାଇଥାନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ରାଘବ। ଯେମିତି ଦୃଢ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅବିଚଳ ରହିବା ଉଚିତ୍। ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟକୁ ବିଚାର କରନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିଜର କର୍ମର ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ବୁଝନ୍ତି। ଯେ କର୍ମର ଫଳ ଅନିଶ୍ଚିତ, ତାହାର ଫଳ କେବଳ ଉପକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ଆପଣ ଏପରି ଉପଦେଶ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ବହୁ ଥର କହିଛନ୍ତି—ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ଶିଖାଇପାରିବେ? ଆପଣଙ୍କର ଧୀ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆପଣଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରୁଛି। ଆପଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବୀୟ ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ଆପଣ ନିଜ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ? କେବଳ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନି ନାଶ କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଶବ୍ଦକୁ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ନିଜ ରୋଷକୁ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବତୁ, ଆମେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁପରି ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବା? ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର।" ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଶୋକରେ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ—"ଏହି ଜନସ୍ଥାନ ଅଞ୍ଚଳଟିକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ-ଲତା, ପାହାଡ଼, ଖାଦି, ଗୁହା ଅଛି। ଏଠାରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଗୁହା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ, କିନ୍ନର ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ ନିବାସ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଆମେ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏପରି ବିପଦରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି—ପବନ ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି।" ଏପରି କହି ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ଏହି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ତଲାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏବେ ରାମ ରୋଷରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧନୁଷରେ ଧରି, ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ପଡ଼ିଥିବା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ପକ୍ଷୀରାଜ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଗୃଧ୍ରଟି ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଛି। ଏହି ରକ୍ତପାତିତ ଦେଖି ସ୍ପଷ୍ଟ, ଏହି ଗୃଧ୍ର ରୂପୀ ରାକ୍ଷସ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛି। ଏହି ଅପରାଧୀ ଏବେ ସୀତାକୁ ଭକ୍ଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବସିଛି; ଏହାକୁ ମୁଁ ଗର୍ଭୀତ ଅଗ୍ନିସମ ତୀରରେ ବଧ କରିଦେବି।" ଏପରି କହି ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧନୁଷରେ ଧରି, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଜଟାୟୁ ଫେନ ମିଶ୍ରିତ ରକ୍ତ ବମି କରି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଏହି ମହାବନରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛ, ତାଙ୍କୁ ଓ ମୋ ଜୀବନକୁ ରାବଣ ହରଣ କରିନେଇଛି। ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ନେଉଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲି, ତାଙ୍କର ରଥ ଓ ଛତ୍ର ଭଙ୍ଗ କଲି, ସେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ। ଏଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ତୀର ଖଣ୍ଡିଛି, ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରଥ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ସାରଥି, ମୋ ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ରାବଣ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲି, ତାଙ୍କର ଖଡ଼୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପକ୍ଷ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ସେ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦେବତା ମୋତେ ଆଘାତ କରିଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ମାରିବେନି।" ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ପକେଇ, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏହି ବେଳେ ଦୁଇଁଜଣ ଭାଇ ଭୂମିରେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିଲେ; ଦୃଢ ମନବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୁଇଗୁଣି ହେଲା। ଏକାକୀ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ପଥରେ ଶ୍ୱାସ୍ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ଶୋକାକୁଳ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଛି, ବନବାସ ଅଛି, ସୀତା ହରାଇଛନ୍ତି, ଏହି ପକ୍ଷୀ ବନ୍ଧୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି—ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଏପରି ଯେ, ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଇପାରିବ। ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ପାରି ଯିବି, ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଶୁଖିଯିବ। ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତରେ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କୌଣସି ଅଧିକ ଦୁଃଖୀ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ବିପଦର ଜାଳରେ ଆଟକିଛି। ଏହି ଗୃଧ୍ରରାଜ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପିତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଶୋକ ଓ ବିପଦ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଅଭିମୂଢ଼ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଲା।