ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଆପଣ ଧର୍ମ, ବିନୟ ଓ ନମ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶଳ୍ୟ ଲଗାଇଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବିନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ, ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଓ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ମଧ୍ୟରେ, ବୃହତ୍ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ରାମ ମନେ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଭାବରେ ଜାଗ୍ରତ କରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ପିତା ଦଶରଥ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ମହାକର୍ମା, ତିନି ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣରେ ବାନ୍ଧି ଦେବତ୍ୱ ମିଳିଥିଲା, ଯେପରିକି ଆମେ ଭାରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ବିପଦ ସହିପାରୁନାହାଁତି, ତେବେ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ନଥିବା ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ କିପରି ଏହା ସହିପାରିବେ? ଆପଣ ମନୋବଳ ଧରନ୍ତୁ, ମହାପୁରୁଷ; କାହା ପାଖରେ ଦୁଃଖ ନ ଆସିଥାଏ? ଏହା ଅଗ୍ନି ଭଳି କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି ଛୁଇଁଯାଏ, ପରେ ଚାଲିଯାଏ। ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ପାଇଥାନ୍ତି? ଏହି ହେଉଛି ସଂସାରର ନିୟମ; ନହୁଷ ପୁତ୍ର ଯୟାତି ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିପଦ ଆସିଥିଲା। ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି, ଯିଏ ଆମ ପିତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ୍, ଏକ ଦିନରେ ଏକଶଏ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଭୂମି, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମାତା ଓ ସମ୍ମାନିତା, ତାକୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ଦେଖାଯାଏ। ଧର୍ମର ଦୁଇ ଉପଧାରକ, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଲାଗିଥାଏ। ମହାପୁରୁଷ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟତିରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିୟତିର ଅଧୀନ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ଆପଣ ଏକ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଭଳି ଦୃଢ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଡୁବି ନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ, ମହାପୁରୁଷ, ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱ ବିଚାର କରନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରନ୍ତି। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ, ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ କେବଳ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ଆପଣ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପୂର୍ବେ ମତେ ଦେଇଥିଲେ; ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଶିଖାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ବିବେକ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶୋକରେ ତାହା ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରୁଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦେବୀୟ ଓ ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଏବଂ ନିଜ ବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ବିନାଶ କରିବାର କ’ଣ ଉପକାର? ମାତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉଚିତ୍ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନର ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିପାରୁଥିବା ବଡ଼ଭାଇ ରାମ ଏହି ଗଭୀର ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ, ଅତିକ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ନିଜ ଶୋଭାମୟ ଧନୁଷ ଧରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? କେଉଁଠି ଯିବୁ? କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବୁ?” ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏହି ଜନସ୍ଥାନକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ-ଲତା ରହିଛି, ପାହାଡ଼, ଖାଦି, ଗୁହା ଅଛି। ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଗୁହାମାନେ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ, କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି। ଆପଣ ମୋ ସହିତ ସେଠି ସବୁଠାରୁ ଖୋଜନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିପଦରେ ଅଚଳ ଥାନ୍ତି, ପବନରେ ଅନ୍ନ ହେବା ନଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି।” ଏପରି କହି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ତଳାଶ କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଧନୁଷରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରିଲେ; ଏବେ ସେ ଦେଖିଲେ—ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେଖଣା ପକ୍ଷୀ ରାଜା ଜଟାୟୁ ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ମାନ୍ୟ ବଢ଼ିଆ ଆକାରର ପକ୍ଷୀ ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଛି; ଏହି ରାକ୍ଷସ ପକ୍ଷୀ ଏଠି ବନରେ ଘୁରୁଛି। ଏହି ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୀତାଙ୍କୁ ଖାଇ ସେ ଏବେ ଆରାମ କରୁଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ଦହନଶୀଳ, ମୃତ୍ୟୁଦାୟକ, ସିଧା ଚାଲିଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି।” ଏପରି କହି, ରାମ ଭୂମିକୁ ତାଳିଦେଇଥିବା ଭଳି କ୍ରୋଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେତେବେଳେ, ରକ୍ତ ଝରାଉଥିବା ଜଟାୟୁ ଦୁର୍ବଳ କଣ୍ଠରେ ଦୟାଭରା କଥାରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆପଣ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣ ମୋ ଜୀବନ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିନେଲେ। ରାଘବ, ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ମହାବଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଥିଲି।