ଏହି ସମୟରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସଉମିତ୍ରି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତେ ଦେଖିବେ; ଏହି ଲୋକରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେନାହିଁ। ଆଜି ତୁମେ ଦେଖ, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଅସ୍ତିରତା ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବ୍ୟାପିଯିବ, ମୋର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବାଣରେ ସମସ୍ତେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବେ। ମୈଥିଲୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବମାନୋ କୁ ସଂହାର କରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର କ୍ରୋଧିତ ବାଣର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବେ। ଏହି ଦିନ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବେ, କିପରି ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ; ଏହି କ୍ଷଣରେ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, କିମ୍ବା ଯକ୍ଷ—କୌଣସି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୋର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଯିବ, ତେବେ ତିନି ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହେବ; ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ବାଣର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ି ଅନେକ ଭାବରେ ଧ୍ୱଂସ ହେବେ। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ମୋର ବାଣରେ ନିୟମହୀନ କରିଦେବି। ଯଦି ସିତାକୁ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ—ସେ ଚୋରି ହେଉ, କିମ୍ବା ମୃତ—ମୋର ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀକୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସଜୀବ-ନିର୍ଜୀବ ସମେତ ତିନି ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି ଓ ମୋର ବାଣରେ ତାକୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସବୁକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇବି।" ଏପରି କହି, ରାମଙ୍କ ଆଖି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହେଲା, ଠୋଠ କମ୍ପିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ। ଏହି ରୂପରେ, କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ରାମଙ୍କ ଦେହ ତିନିପୁର ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ତାପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତରୁ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାକୁ ଖିଁଚି, ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଲେ, ଯାହା ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ, ବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ବାନ୍ଧି, କ୍ରୋଧରେ ଆଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି, ଏପରି କହିଲେ, “ଯେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ଭାଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ, ଏହିପରି ମୋ କ୍ରୋଧ ଯୋଗ ହେଲେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅବିରୋଧ୍ୟ। ଯଦି ଆଜି ସିତା, ନିର୍ଦ୍ଧୋଷ ମୈଥିଲୀ, ମୋତେ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, ତେବେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ଓ ପର୍ବତ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୁଁ ଉଲ୍ଟାଇଦେବି।" ଏହିପରି ଭାବରେ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ସେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ। ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତଣି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଶିବଙ୍କ ପରି ସୃଷ୍ଟି ସଂହାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏପରି ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଆପଣ ମୃଦୁ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଆପଣ ଏମିତି କ୍ରୋଧରେ ଆସି ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତେଜ, ବାୟୁରେ ଗତି, ଭୂମିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ନିହିତ, ଏହିପରି ମହାମାନ୍ୟତା ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବିଚଳିତ। ଏକ ଜଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅପରାଧ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ଏହି ଭଙ୍ଗ ରଥ କାହାର, କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, କିଏ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଲା—ମୁଁ ଏପରି ଜଣା ନାହିଁ। ଏଠାରେ ବଡ଼ ସେନାର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆପଣ ଏକ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୂଳତଃ ଦୟାଳୁ ଓ ଶାନ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯଥାଯଥ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହାରାଇବାକୁ କିଏ ଚାହିଁବ? ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ—କେହି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେନାହିଁ, ଯେପରି ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କୁ କେହି କ୍ଷତି କରିପାରେନାହିଁ। ଏହିପରି, ରାଜା, ଆପଣ ସିତାକୁ ନେଇଯିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ମହାମୁନିମାନେଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ ଖୋଜିବା। ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଗୁହା, ଅନେକ ପଦ୍ମସରୋବର ଓ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ଖୋଜିବା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମିଳିନାହିଁ, ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ସିତା ଫେରାଇ ଦେଇପାରିବେନାହିଁ, ତେବେ ସମୟ ଆସିଲେ ଆପଣ କ୍ରିୟା କରିବେ। ରାଜନ, ଯଦି ଧର୍ମ, ନୟ ଓ ବିନୟ ଦ୍ୱାରା ସିତା ମିଳେନାହିଁ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଣ୍ଡି ବାଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାମ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଓ ମନବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ରାଜା ଦଶରଥ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ପାଆନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧି, ଏହି ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଦଶରଥ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି କଥା ଆମେ ଭାରତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛୁ। କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଦୁଃଖ ସହିପାରିବେନାହିଁ, ତେବେ ସାଧାରଣ ଓ ଅଳ୍ପଶକ୍ତି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ଏହି ଦୁଃଖ ସହିପାରିବ? ସ୍ଥିର ହୁନ୍ତୁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିଏ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିପାରେ? ଏହି ଦୁଃଖ ଅଗ୍ନି ପରି ତୁମକୁ ଖଣ୍ଡେଖଣ୍ଡେ ଛୁଇଁଯାଏ, ପରେ ଚାଲିଯାଏ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଶୋକରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତୁମ ତେଜରେ ଦହିଦେଉଛ, ତେବେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ? ଏହା ଜଗତର ନିୟମ; ନହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଲୋକ ପାଇଥିଲେ, ତଥାପି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କରିଥିଲା।" ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ରହିବାକୁ, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅଟୁଟ ରଖିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।