ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ପରେ ଶୋକରେ ଦগ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରୀରାମ ଗଭୀର କ୍ରୋଧରେ ବିକଳ ହେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବୁଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ, ନିୟମିତ ଏବଂ କରୁଣାମୟ। ଦେଖ, ମୋର ଧର୍ମ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଦୋଷ ହୋଇଯାଇଛି; ଏଇ ଦିନ ଏହି ଧର୍ମ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ। ଯେପରି ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ଅପହାରଣ କରିନେଇଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅପସାରଣ କରି, ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିବି। ଏଠାରେ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ମାନବ—କେହି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆକାଶ ମୋର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଇ ଦିନ ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଅଗମ୍ୟ କରିଦେବି। ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳ ଅବରୋଧିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ରୋକାଯିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଲୁଚିଯିବ। ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଙ୍ଗ ହେବ, ହ୍ରଦ ଶୁଷ୍କ ହେବ, ବୃକ୍ଷ, ଲତା, ଝାଡ଼ ନଶ୍ଟ ହେବ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ। ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ, କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ସହିତ, ନଶ୍ଟ କରିଦେବି; ଯଦି ଲୋକପାଳମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହିଁ, ସୌମିତ୍ରି, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବେ; କେହି ମଧ୍ୟ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଇ ଦିନ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଛି। ମୈଥିଲୀ ପାଇଁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର କ୍ରୋଧର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ। ଆଜି ଦେବମାନେ ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ଦେଖିବେ, ଯେଉଁ ବାଣ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବ। ଦେବ, ଦାନବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ ରହିବେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ମୋର କ୍ରୋଧରେ ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି। ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଭଙ୍ଗ ହେବ; ଆଜି ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିଦେବି। ଯଦି ଲୋକପାଳମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଚୋରାଯିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି, ଓ ମୋର ବାଣରେ ତାକୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବି। ଏପରି କହି, ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଅଧର କ୍ପିତ ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଭାଲ୍କଳ ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଲେ, ଜଟା ବନ୍ଧିଲେ। ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ନଶ୍ଟ କରିବା ବେଳେ ଯେପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଲାଗୁଥିଲା, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାକୁ ଟାଣି, ଏକ ଦାହଜ୍ୱଳନ୍ତି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧରିଲେ, ଯାହା ମାନେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା। ଶ୍ରୀରାମ, ଶତ୍ରୁପୁରୀ ବିଜେତା, ଏହି ବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ଧରି, ଯେପରି ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ରୂଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ— “ଯେପରି ବୟସ, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ଭାଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେପରି ମୋ କ୍ରୋଧ ଯେତେବେଳେ ଯୋଗ ହୁଏ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଅନ୍ୟ ହୁଏ। ଯଦି ଏଇ ଦିନ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁର୍ବବତ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଉଲ୍ଟାଇ ଦେବି।” ଏହିଭଳି ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପୂଜ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପ୍ରସ୍ତାବ ହେଉଛି—ଏହି ହେଉଛି ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ। ସେ ସମୟରେ, ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ରାମ, ଯେପରି ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦାହ କରିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ତୀବ୍ର ଆକ୍ରୋଶରେ ଦହିଯାଉଥିଲେ। ଧନୁଷ ତଣି ରଖି, ଉନ୍ମାଦ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରଳୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେପରି ଶିବ ପ୍ରଳୟ କାଳେ କରନ୍ତି। ଏପରି ରାମଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକ୍ରୋଶରେ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ— “ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆପଣ ଶାନ୍ତ, ନିୟମିତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଥିଲେ, ଏହି କ୍ରୋଧରେ ଆପଣ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତେଜ, ବାୟୁରେ ଗତି, ପୃଥିବୀରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି, ତେଣୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତ୍ତି ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର। ଏକ ଲୋକର ଅପରାଧ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ ନାହିଁ; ଏଠି କିଏର ରଥ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ଆମେ ଜାଣି ନାହୁଁ। ଏହି ରଥ କିଏ ଚଳାଇଥିଲେ, କାହିଁକି ଏହି ରଥ ରକ୍ତର ଛିଟା ଓ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି? ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଏକ ଲୋକ ଓ ଆଉ ଏକ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା। ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ବଡ଼ ସେନାର ଚିହ୍ନ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏକ ଲୋକର କାରଣରେ ଆପଣ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶାନ୍ତ ଓ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ସଦା ନ୍ୟାୟଯୋଗ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଏ ରାଘବ, କିଏ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇଯିବାରେ ସମ୍ମତି ଦେଇପାରିବ? ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଧର୍ମାତ୍ମାଙ୍କୁ କେହି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ ଆପଣ ଯିଏ ସୀତାଙ୍କୁ ହରିଛି, ସେଠିକି ତାହାକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ଆମେ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଖୋଜିବା। ଭୟଙ୍କର ଗୁହା, ଅନେକ କମଳ ହ୍ରଦ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ଖୋଜିବା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଖୋଜିନେଉନାହୁଁ, ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗପାଳମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଆପଣ ସମୟ ଆସିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।