ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜଣେ ଶୂର, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଅବିଜ୍ଞତାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବିଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ମୃଦୁ, ଜଗତ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ, ନିୟମିତ ଏବଂ ଦୟାଳୁ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ନୀତି ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଅପରାଧ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦିନ ଏହି ନୀତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନଶ୍ୱ ହେବାର କାରଣ ହେବ। ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକ କୁ ଅପହାର କରିଥାଏ, ସେପରି ମୋର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅପହାର କରି, ଆଜି ମୋର ଶକ୍ତି ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶିତ ହେବ। ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର ଓ ମାନବମାନେ ଆଜି ସୁଖ ପାଇବେନି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦେଖ, ଆକାଶ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆଜି ମୁଁ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଚାଳିତ କରିଦେବି। ଗ୍ରହମାନେ ଅବରୁଦ୍ଧ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଟକିଯିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଲୁଚିଯିବ। ପାହାଡ଼ର ଚୁଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ହ୍ରଦ ଶୁଖିଯିବ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜଙ୍ଗଳ ନଶ୍ୱ ହେବ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ। ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ସହିତ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି; ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଅକ୍ଷତ ଭାବେ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୌମିତ୍ରି, ସମସ୍ତେ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ; ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେନି। ଆଜି ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଶ୍ୱ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକ୍ଷୋଭିତ ହୋଇଯିବ, ଏବଂ ଏହି ବାଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ହେବ। ମୈଥିଲୀ ପାଇଁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମୋର କ୍ରୋଧିତ ବାଣର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ। ଆଜି ଦେବତାମାନେ ମୋର କ୍ରୋଧିତ ବାଣ ଦେଖିବେ, ଏବଂ ଏହା ଦୂରେ ଉଡ଼ିବ; ଦେବ, ଦାନବ, ଦୁଷ୍ଟ, ରାକ୍ଷସ କୌଣସି ଟିକିପାରିବେନି। ମୋର କ୍ରୋଧରେ ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ୱ ହେବା ସମୟରେ, ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଲୋକ ଭାଙ୍ଗିଯିବ। ବହୁ ଭାବରେ ଏହି ଲୋକ ମୋର ବାଣର ଝଡ଼ରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବ; ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଲୋକକୁ ନୀତିହୀନ କରିଦେବି। ଯଦି ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଯଦି ସେ ଚୋରିହୋଇଛି କିମ୍ବା ମୃତ, ଯଦି ମୋର ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ତିନି ଲୋକ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ନଶ୍ୱ କରିବି, ଏବଂ ମୋର ବାଣରେ ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସୀତାକୁ ଦେଖିନାହିଁ। ଏପରି କହି, ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କର ତଳ ଫିଁକିଲା, ତାଙ୍କର ଭାଗ ଚର୍ମ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କଲେ, ଜଟାକୁ ବାନ୍ଧିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ରାମଙ୍କର ଶରୀର ରୋଷରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ନଶ୍ୱ କରିବା ବେଳେ ପରି ଚମକିଉଠିଲା। ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କଠୁ ଧନୁଷ ନେଇ ଚିଉଁଁ ଟାଇଟ କଲେ, ଏକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଲେ, ଯେପରି ଜହର ଅସ୍ତ୍ର ହେଉଛି। ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିବା ରାମ, ବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷର ଅଗ୍ନି ରୋଷରେ ଜଳିଉଠେ, ସେପରି କହିଲେ: "ଯେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ଦୂର୍ଗତି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ରୋକିପାରିବେନି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେପରି ମୁଁ କ୍ରୋଧ ସହିତ ଅପରିବାର୍ଯ୍ୟ ହେଇଯାଇଛି।" "ଯଦି ଆଜି ସୀତା, ନିର୍ମଳ ମୈଥିଲୀ, ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମାନବ, ନାଗ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୁଁ ଉଲଟିଦେବି।" ଏହି ସମୟରେ, ମହାବ୍ୟାପକ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପ୍ରସ୍ତାବନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣର ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ରାମ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଜଳିଉଠିଲେ। ଧନୁଷ ଚିଉଁଁ ଧରି, ଆବେଶରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେବା ଇଚ୍ଛା ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ଶିବ ଦହିଦେଇଥାଏ। ଏପରି ରାମଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି, ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁହ ଶୁଖିଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ: "ଏପରି ମୃଦୁ, ନିୟମିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିୟୋଜିତ ଅପନେ, କ୍ରୋଧରେ ଆପଣଙ୍କ ନୀତି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଚନ୍ଦ୍ରମାରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ବାୟୁରେ ଗତି, ପୃଥିବୀରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥିତ। ଏକ ଅପରାଧରେ ଆପଣ ଜଗତକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏଯାଁ କାହାର ଯୁଦ୍ଧରଥ ଏହି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖିପାରୁନି।" "କେଉଁଁ ଜଣେ, କାହିଁଁକି, କେଉଁଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ରଥ, ଏହାର ଯୋକ ଓ ଉପକରଣ, ଖୁର ଓ ଚକ୍ରରେ ଆଘାତ ଲାଗିଛି, ରକ୍ତ ଚିଟା ଲାଗିଛି?" "ଏଯାଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏହି ସଂଘର୍ଷ କେବଳ ଏକ ଓ ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇ ଜଣ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା।" "ମୁଁ ଏଯାଁ କୌଣସି ବଡ଼ ସେନାର ଚିହ୍ନ ଦେଖୁନି; ଏକ ଜଣର କାରଣରେ ଆପଣ ଜଗତକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଶାସକମାନେ ଯଥାଯଥ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ।" "କେଉଁଁ ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହାରାଇବାରେ କିଏ ସମ୍ମତି ଦେବ? ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ—" "କୌଣସି ଜଣେ ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେନି, ଯେପରି ଶୁଭ କ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଜଣେ ଦିକ୍ଷିତକୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେନି; ରାଜା, ଆପଣ ସୀତାକୁ ନେଇଥିବା ଜଣକୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।" "ଆପଣ, ଅପୂର୍ବ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ଆମେ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିବା।" "ଭୟଙ୍କର ଗୁହା, ଅନେକ ପଦ୍ମ ହ୍ରଦ, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ଖୋଜିବା।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଖୋଜିନାହିଁ, ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଶାନ୍ତି ମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍୵ାମୀକୁ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି, କୋଶଳରାଜ, ତେବେ ଆପଣ ଏହି ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।