ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରାଯାଇଥିବା ବା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ଉପରେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ମୋର ପ୍ରିୟା ଵୈଦେହୀକୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିଏ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବ? ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇପାରିବେନି। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯଦି କିଏ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ତେବେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ଅବିଜ୍ଞତାରୁ ଆଦର ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ବି ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବିଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ମୃଦୁ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକୁ ନିବେଶିତ, ସ୍ୱଂୟମେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ କରୁଣାମୟ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ଧର୍ମ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଦୋଷ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦିନ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାଶ ଆଣିଦେବ। ଯେପରି ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ଅପହୃତ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅପହୃତ କରି, ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିବି। ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ମାନବ — କେହି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେନି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆକାଶ ମୋର ଅସ୍ତ୍ରବାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଏହାକୁ ଏମିତି ଅଗମ୍ୟ କରିଦେବି, ଯେ ତିନି ଲୋକର ଚରାଚର ଏଠାରେ ଚାଲିପାରିବେନି। ଗ୍ରହମାନେ ନିରୋଧିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଲୁଚିଯିବ। ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ହ୍ରଦ ଶୁଖିଯିବ, ଗଛ, ଲତା, ଜଙ୍ଗଲ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯିବ, ସାଗର ମଧ୍ୟ ଶୁଖିଯିବ। ଯଦି ସିତାକୁ ଅକ୍ଷତ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ସହ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବେ; କେହି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେନି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଦିନ ଏହି ପୃଥିବୀ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଡୁବିଯିବ, ଯେଉଁଠି ମୋର ବାଣରେ ଶରୀର ଭେଦିଯିବ। ମୈଥିଲୀ ପାଇଁ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ରୂଷ୍ଟ ବାଣର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ। ଏହି ଦିନ ଦେବ, ଦାନବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ — କେହି ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବେନି, ମୋ ରୋଷରେ ତିନି ଲୋକ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯିବ; ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋର ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବ। ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ନିୟମହୀନ କରିଦେବି। ଯଦି ସିତାକୁ ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେ ଚୋରି ହେଉ କି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଉ, ମୋର ପ୍ରିୟା ଵୈଦେହୀକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରାଇ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚରାଚର ସହ ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି, ଓ ମୋ ବାଣରେ ତାକୁ ଦେଖି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇବି। ଏଭଳି କହି, ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଓଠ ଗ୍ରୀବା କମ୍ପିଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ। ଏଭଳି ରୋଷାବେଶରେ ରାମଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ନାଶ କାଳର ରୂପ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗିଥିଲା। ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଧନୁ ନେଇ, ତାକୁ ତଣି, ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠି ସର୍ପର ବିଷ ରହିଥାଏ। ଶତ୍ରୁପୁରୀ ଜୟୀ ରାମ, ତାଙ୍କ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ, ଦୁଷ୍ଟ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, କହିଲେ, “ଯେପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ ଓ ଭାଗ୍ୟ କେହି ପଛୁଆଇପାରେନି, ଏହିପରି ମୋ କ୍ରୋଧ ଯଦି ଯୋଗ ହୋଇଯିବ, ମୁଁ ଅପରାଜେୟ ହେବି। ଯଦି ଏହି ଦିନ ସିତା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୈଥିଲୀ, ଆଗରୁ ଯେପରି ଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମାନବ, ନାଗ ଓ ପାହାଡ଼ ସହ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଲଟିଦେବି।” ଏହିପରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ୍ୟ କାବ୍ୟ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଂଚଷଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏ ସମୟରେ, ସୀତାଙ୍କ ହରଣ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ରାମ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନଶ୍ୱ କରିବାକୁ ସଜ୍ଜ ହେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁ ତଣି, ଗୁରୁତ୍ୱ ଶ୍୵ାସ ନେଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେପରି ଶିବ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ କରନ୍ତି। ରାମଙ୍କୁ ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚିନ୍ତାରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, “ଭାଇ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମୃଦୁ, ନିୟମିତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ନିବେଶିତ ଥିଲେ; କ୍ରୋଧରେ ଆପଣ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତେଜ, ବାୟୁରେ ଗତି, ଭୂମିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସେପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ଶୋଭା ଦେଇଛି। ଏକ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଦୋଷ ପାଇଁ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କାହାର ରଥ ଏତେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ। କିଏ, କାହା ପାଇଁ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ରଥ ଏପରି ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଛି? ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ଏକ ଦିଗରୁ ଥିଲା। ଏଠାରେ ବଡ଼ ସେନାର ଚିହ୍ନ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏକ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିର କାମ ପାଇଁ ଆପଣ ଜଗତକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଶାସକ ଯଥାଯଥ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶରଣ ଓ ପରମ ଗତି। ରାଘବ, କିଏ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହାରାଇବାକୁ ଚାହିବ? ନଦୀ, ସାଗର, ପାହାଡ଼, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ — କେହି ଆପଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେନି, ଯେପରି ଧାର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ କେହି କ୍ଷତି କରିପାରିବେନି। ରାଜା, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ସୀତାକୁ ନେଇଯିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଖୋଜିବା ଉଚିତ୍। ଆପଣଙ୍କ ଧନୁର୍ବାଣ ସହ ଓ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଆମେ ସାଗର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିବା। ଆମେ ଭୟଙ୍କର ଗୁହା, ପଦ୍ମ ସରୋବର, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ଖୋଜିବା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ନ ମିଳୁ, ଯଦି ଦେବତାମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ରାଜା, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଆପଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ।