ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଦୀପ ଜଙ୍ଗଳରେ ରାମ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ଏକ ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ, ଯାହା ଭାଙ୍ଗି ଚାହିଁ ଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ରାଜସି ଛତା, ଏହାର ସଂଖ୍ୟା ଶତ ଦଣ୍ଡ ରହିଛି, ଏହା କାହାର? ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୂମିରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ଦଣ୍ଡ କାହାର? ଏଠାରେ ଦେଖ ଖରା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚରେ ଶୋଭିତ, ଏମାନେ କାହାର? ଏମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି, ଦେହରେ ଭୀମ ରୂପ, କାହାର ଏମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି? ଏଠାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଏକ ଯୁଦ୍ଧଧ୍ୱଜ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହା କାହାର? ଏଠାରେ ଭାଙ୍ଗି ଚାହିଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ରଥ, ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା କାହାର? ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ରଥର ଚକ୍ର ପରି ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କାହାର, ଏମାନେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୋଭିତ? ଦେଖ, ଦୁଇଟି ତୁଣୀ ଭାଙ୍ଗି ଚାହିଁ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ଏକ ରଥୀ ପଡ଼ିଛି, ଚାବୁକ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ହାତରେ ଧରି ହେଲେ ମୃତ, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସର ପଥ। ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ମୋ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଶତଗୁଣ ଶତ୍ରୁତା ବଢ଼ିଛି, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଛି। ଯଦି ବୈଦେହୀ ଚୋରାଯାଇଛି, ମୃତ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଛି—ଯଦି ତାପସୀ ସୀତା ହରାଇଗଲେ—ତାହେଲେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହିଁ, ଏହି ବିପୁଳ ଅରଣ୍ୟରେ ହରିତ। ଯଦି ବୈଦେହୀ ଭକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଚୋରାଯାଇଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଜଗତରେ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବ? ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ, ଶୂର ଓ କରୁଣାମୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମାନେ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ମୃଦୁ, ଜଗତର ଭଲରେ ନିୟୋଜିତ, ନିୟମିତ ଓ କରୁଣାମୟ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିପରି ମୋର ଧର୍ମ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଅପରାଧ ହେଲା; ଏହି ଦିନ ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେର ବିନାଶ ହେବ। ଯିପରି ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ କୁ ନେଇଯାଏ, ଏହିପରି ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଆପସାର କରି ଆଲୋକିତ ହେବି। ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ମନୁଷ୍ୟ—କେହି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ନପାଇବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆକାଶ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତିନି ଲୋକରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ କରିଦେବି। ଗ୍ରହମାନେ ନିୟତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅବରୁଦ୍ଧ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଚାପିଦିଆଯିବ। ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଭାଙ୍ଗି ଚାହିଁ, ହ୍ରଦ ଶୁଷ୍କ, ଗଛ, ଲତା, ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ। ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ, କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ସହିତ, ବିନାଶ କରିଦେବି; ଦେବମାନେ ମୋତେ ଅକ୍ଷତ ସୀତା ଫେରାଇ ଦେବେନାହିଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କୁ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ; କୌଣସି ଜୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେନାହିଁ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଦିନ ଜଗତ ବିକ୍ଷୋଭ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାହୀନତାରେ ଏକାଠି ହେବ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଜୀବମାନେ ସହିପାରିବେନାହିଁ। ମୈଥିଲୀ ପାଇଁ, ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି; ଦେବମାନେ ମୋ ରୋଷର ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦେଖିବେ। ଏହି ଦିନ ଦେବମାନେ ମୋ ରୋଷରେ ଅଗ୍ନିପରି ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ବାଣ ଦେଖିବେ; ଦେବ, ଦାନବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ ରହିବେନାହିଁ। ମୋ ରୋଷରେ ତିନି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେବ; ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବ; ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଏହି ଲୋକକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଭରିଦେବି। ଯଦି ଦେବମାନେ ମୋତେ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେବେନାହିଁ, ସେ ଚୋରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ମୃତ ହୋଇଥିବା, ଯଦି ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀକୁ ଫେରାଇ ଦେବେନାହିଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନ ଅଚଳନ ଜୀବକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି, ଏବଂ ମୋ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାକୁ ଦେଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବି। ଏପରି ଭାବରେ କହି, ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ କମ୍ପିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଲେ, ଜଟାକୁ ବାନ୍ଧିଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଚତୁର ରାମଙ୍କ ଦେହ ରୋଷରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ଏକଦା ରୁଦ୍ର ତ୍ରିପୁରାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଥିରୁ ଧନୁଷ ନେଇ, ତାକୁ ଟାଣିଲେ, ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଲେ, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି। ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା ବିର ରାମ, ଧନୁଷରେ ବାଣକୁ ଲଗାଇ, ଯୁଗ ଶେଷର ଅଗ୍ନି ପରି ରୋଷରେ, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: "ଯିପରି ବୃଦ୍ଧା, ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ, ନିୟତି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇ ନପାରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି ମୁଁ ରୋଷ ସହିତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଯଦି ଏହି ଦିନ ସୀତା, ନିର୍ମଳ ମୈଥିଲୀ, ପୂର୍ବପରି ଫେରାଇ ଦିଆଯିବେନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ, ପାହାଡ଼ ସହିତ ଜଗତକୁ ଉଲ୍ଟାଇଦେବି।" ଏଠିଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପଞ୍ଚଷଠି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୀତାଙ୍କ ହରଣର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ରାମ, ବିଶ୍ୱ ବିନାଶକାଳର ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଧନୁଷ ତାଣି, ଏବେ ଏବେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଶିବାଙ୍କ ବିନାଶକାଳ ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜଳିଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଏପରି ରୋଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ମୁହଁ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ: "ଏଯିଁ ମୃଦୁ ଓ ନିୟମିତ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଭଲରେ ନିୟୋଜିତ, ଆପଣ ରୋଷରେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ଗତି ବାୟୁରେ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ବସିଥାଏ; ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତି ଆପଣରେ ସ୍ଥିତ।" "ଆପଣ ଏକ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଜଗତକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏଯିଁ ଏହି ଭାଙ୍ଗିଥିବା ରଥ କାହାର ଜାଣିନାହିଁ।