ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଙ୍ଗଲର ମାଟି ଉପରେ ଫୁଲ ପତ୍ର ଛିଟି ଥିବା ପଥକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ଭୂମି ଉପରେ ଫୁଲ ର ଏକ ବୃଷ୍ଟି ପଡିଛି। ଶୂର୍ବୀର ରାମ, ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି। ଏହି ଫୁଲ ମାନେ ବୈଦେହୀ ଦ୍ୱାରା ଗାଁଥା ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଫୁଲ ଦେଇଥିଲି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ପୃଥିବୀ ଏହି ଫୁଲ ର ସୁରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।” ରାମ କହିଲେ, “ତାଙ୍କ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫୁଲ ର ସୁରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।” ଏହିପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ପ୍ରବାହ ଭରା ପାହାଡ଼କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ— “ହେ ପାହାଡ଼ ଦେବତା, ତୁମେ କି ଦେଖିଛ ତାଙ୍କୁ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ର ଶୂନ୍ଦର୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ?” ଏହି ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲରେ, ରାମା ମୋତେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି; ରାମ ଏହିପାହାଡ଼କୁ ରାଗରେ କହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଦେଖି ଚିତ୍କାର କରେ। “ମୋତେ ଶୀତାକୁ ଦେଖା, ହେ ପାହାଡ଼, ଯାହା ସୁନା ର ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିରେ, ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଶିଖରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇବି।” ରାମ ଏପରି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାହାଡ଼ ମାଇଥିଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଛି ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ପାହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକୁ କହିଲେ— “ମୋ ଅଗ୍ନି ତୀରରେ ଜଳି, ତୁମେ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବା। ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅପହ୍ରାଣ୍ୟ ହେବା, କିଛି ଘାସ, ଗଛ, ପତ୍ର ରହିବ ନାହିଁ; କିମ୍ବା ଆଜି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ନଦୀକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇବି।” ରାମ ରାଗରେ କହିଲେ, “ଯଦି ଆଜି ମୋତେ ଶୀତା ବିଷୟରେ କିଛି ନ କହିବା, ଯାହାର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି।” ଏପରି କହି, ରାମ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଳିଉଥିବା ଭଳି ଦେଖାଗଲେ। ଭୂମି ଉପରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସ ର ପଦ ଚିହ୍ନ, ଯାହା ଭୟରେ ଶୀତା ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ରଖିଥିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ବୈଦେହୀ ର ପଦ ଚିହ୍ନ, ଯାହା ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପିଛା କରାଯାଉଥିଲା; ଶୀତା ଓ ରାକ୍ଷସ ର ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ପଦ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ରାମ ଦେଖିଲେ ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ଧନୁ, ଏକ ତୁଣୀ, ଏବଂ ଅନେକ ଖଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ରଥ; ରାମ ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ ର ସୁନା ଭଳି ଅଳଙ୍କାର ଗୁଡ଼ିକ ଛିଟି ଯାଇଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ମାନେ, ହେ ସୌମିତ୍ରି। ଦେଖ, ସୌମିତ୍ରି, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରଭା ଭରା ଫୋଟା, ଗଳିଥିବା ସୁନା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏବଂ ଅଜଣା ରକ୍ତ ଫୋଟା ମାନେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି, ଚିରିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ଆକୃତି ନେଇପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ଶୀତା ର କାରଣରେ, ହେ ସୁମିତ୍ରା ର ପୁତ୍ର, ଏଠି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। “କିଏ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଅନ୍ତୁ, ଏହି ବଡ଼ ଧନୁ, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏଠି ଭୂମି ଉପରେ ଭାଙ୍ଗି ଥିଲା? ଏହି ଧନୁ କି ରାକ୍ଷସ ମାନେ ର, କିମ୍ବା ଦେବତା ମାନେ ର, ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? କିଏ ର ସୁନା ର କବଚ, ଭାଙ୍ଗି ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଛି? ଏବଂ କିଏ ର ରାଜସି ଛତା, ଶତ ରିବ୍ସ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ? “ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଅନ୍ତୁ, କିଏ ର ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ଦଣ୍ଡ ଏଠି ପଡ଼ିଛି? ଏହି ଖର ମାନେ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ସୁନା ଚେଷ୍ଟ ରେ— ଭୟାନକ ଆକୃତି ଓ ବଡ଼ ଶରୀରରେ— ଏହି ମାନେ କିଏ ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପହତ ହୋଇଛନ୍ତି? ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଧ୍ୱଜ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କିଏ ର? “ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଅନ୍ତୁ, କିଏ ର ଯୁଦ୍ଧ ରଥ, ଭାଙ୍ଗି ଏଠି ପଡ଼ିଛି? ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ତୀର ମାନେ ରଥ ଚକ୍ର ଭଳି ଛିଟିଯାଇଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିଏ ର ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତୀର ମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଛି, ଏଠି ଛିଟିଯାଇଛି? ଦେଖ, ଦୁଇ ତୁଣୀ ଭାଙ୍ଗି ଏବଂ ତୀର ରେ ଭରି ଯାଇଛି। “କିଏ ର ରଥ ଚାଳକ, ଆଘାତ ପାଇ ଏଠି ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ଚାଳକ ଦଣ୍ଡ ଓ ଚାବୁକ ଧରି ରହିଛି? ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ର ପଥ। “ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଅନ୍ତୁ, ଦେଖ, ମୋ ରାକ୍ଷସ ମାନେ ସହିତ ଶତ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି ଶତୃତା, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଛି। “ଯଦି ବୈଦେହୀ ଅପହୃତ, ହତ, କିମ୍ବା ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ଯଦି ତପସ୍ୱିନୀ ଶୀତା ହରାଇଯାଇଛି—ତେବେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅପହୃତ ହେବା ସମୟରେ। “ଯଦି ବୈଦେହୀ ଭକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଜଗତରେ, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଅନ୍ତୁ, ଦେବତା ମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବେ କି? “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ର ସ୍ୱାମୀ, ଶୂର୍ବୀର ଓ ଦୟାଳୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରନ୍ତି। “ନିଶ୍ଚିତ, ଦେବତା ମାନେ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବୁଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ମୃଦୁ, ଜଗତ ର ମଙ୍ଗଳ ରେ ନିବେଶିତ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଦୟାଳୁ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କିପରି ମୋର ଧର୍ମ ମୋ ପାଇଁ ଅପରାଧ ହେଇଯାଇଛି; ଆଜି, ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ରାକ୍ଷସ ର ନାଶ ହେବ। “ଯେପରି ମହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ର ଆଲୋକ କୁ ଶୋଷି ନେଇଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗୁଣ କୁ ନେଇ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଇବି। “ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ମାନବ—କେହି ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଖ ନ ପାଇବେ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆକାଶ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆଜି ମୁଁ ତିନି ଲୋକ ରେ ଯେଉଁମାନେ ଘୁଡ଼ିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାଣ୍ୟ କରିଦେଇବି। “ଗ୍ରହ ମାନେ ର ଦଳ ଅଟକିଯିବ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଟକିଯିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ଆଲୋକ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଇବି। “ପାହାଡ଼ ର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ଝିଅ ଶୁଷ୍କ ହେଇଯିବ, ଗଛ, ଲତା, ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯିବ।