ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ଭୂମିକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଦୁଇଭାଇ ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ । ତାଙ୍କ ଆଗରେ ପଥରେ ଛଡ଼ା ଫୁଲ ହେବା ଦେଖି ରାମ ଭୂମିରେ ଛିଟିଏ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲ ଦେଖିଲେ । ବୀର ରାମ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି । ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ବନ୍ଧି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି । ମୋ ମନେ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ଭୂମି ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି । ଏମିତି ହୋଇ, ମୋର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।” ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ପ୍ରବାହମୟ ପାହାଡ଼କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ: “ହେ ପାହାଡ଼, ତୁମେ ଦେଖିଛ କି ମୋର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ?” ଏହି ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସୀତା ପାଇଁ ରାମ ପାହାଡ଼କୁ କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ଯେପରି ଛୋଟ ପଶୁ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେପରି କଥା କହିଲେ: “ମୋତେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେ, ହେ ପାହାଡ଼, ନହେଲେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଶିଖରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି ।” ଏପରି ମୈଥିଲୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବି ତଥାପି ପାହାଡ଼ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ । ତାପରେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ପାହାଡ଼କୁ କହିଲେ: “ମୋ ତୀରର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ତୁମେ ରାଖ ହୋଇଯିବ । ସମସ୍ତଠାରେ ତୁମେ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ, ଘାସ, ଗଛ, ପତ୍ର ବିହୀନ ହେବ । କିମ୍ବା ଆଜି ଏହି ନଦୀକୁ ଶୁଖାଇଦେବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ଦେଉନାହଁ ।” ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳିଉଠିଲେ । ତାଁପରେ ଭୂମିରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସର ପାଦଚିହ୍ନ, ଯାହା ଭୟଭୀତ ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ସେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଏଦିକ ସେଦିକ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଧାଉଁଥିବା ସୀତାଙ୍କ ଛିଟିଏ ପଦଚିହ୍ନ ଓ ରାକ୍ଷସର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ । ତାପରେ ଭଙ୍ଗ ଧନୁଷ, ଏକ ତୁଣୀର ଓ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ ଦେଖି ରାମ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାରର ସୁନା ବିନ୍ଦୁ ଏଠାରେ ଛଡ଼ିଯାଇଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ମଧ୍ୟ । ସମସ୍ତ ଭୂମି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନା ପିଗ୍ଲି ଯାଇଥିବା ପରି ବିନ୍ଦୁ ଓ ଅଜଣା ରକ୍ତ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଢାଙ୍କା । ମୋ ମନେ ହୁଏ, ବୈଦେହୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇଛି, ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କିମ୍ବା ରୂପାନ୍ତର କରିପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଯାଇଥିବେ ।” “ସୀତାପାଇଁ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ଏଠି ମୁକୁତ ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଧନୁଷ କାହାର ଭାଙ୍ଗିଛି? ଏହି ଧନୁଷ ରାକ୍ଷସମାନେ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ଧରିଥିଲେ କି? ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ । ସୁନାର ବର୍ମ କାହାର ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଛି? ଏବଂ ଶତରେଖା ଓ ଦିବ୍ୟମାଳା ଶୋଭିତ ରାଜଛତ୍ର କାହାର? ଏହି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦଣ୍ଡ କାହାର? ଏଠି ପଡ଼ିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚେହେରା ଓ ସୁନା ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଖରାମାନେ କାହାର? ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଏହିଠି ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କାହାର? ଏହି ଯୁଦ୍ଧଧ୍ୱଜ କାହାର, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହି ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ କାହାର, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ? ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ତୀର ରଥଚକ୍ର ପରି ଛିଟିଏ ପଡ଼ିଛି । ଏହି ମୃତ ତୀର କାହାର, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଏଠାରେ ଛିଟିଏ ପଡ଼ିଛି? ଦେଖ, ଦୁଇ ତୁଣୀର ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି ଓ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ରଥଚାଳକ କାହାର, ଯିଏ ମୃତ ହୋଇ ଚାବୁକ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଛି? ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ପଥ ।” “ଦେଖ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଶତଗୁଣ ଶତ୍ରୁତା ହେବା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆଣିଛି । ଯଦି ବୈଦେହୀକୁ ଅପହରଣ, ବଧ କିମ୍ବା ଖାଇଦିଆଯାଇଛି, ଯଦି ତାପସୀ ସୀତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲା ନାହିଁ । ବୈଦେହୀ ଯଦି ଖାଇଦିଆଯାଇଛି କିମ୍ବା ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସଂସାରରେ, ମୃଦୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବେ କି?” “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ଜଦି ଶୂର ଓ କୃପାଳୁ ହେବେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିପାରନ୍ତି । ନିଶ୍ଚିତ, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ ଭାବିଛନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ମୃଦୁ, ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଆତ୍ମସଂୟମୀ ଓ ଦୟାଳୁ । ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋର ଧର୍ମ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଅପରାଧ ହୋଇଯାଇଛି; ଆଜି ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ହେବ ।” “ଯେପରି ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଅନ୍ଧକାର କରିଦିଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଅପସାରଣ କରି, ମୋର ଶକ୍ତି ପ୍ରଭାସିତ ହେବ । ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର, ମାନବ—କେହି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆକାଶ ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆଜି ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିଁବେ, ସେମାନେ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ହେବେ । ଗ୍ରହମାଳା ବନ୍ଧି ଦେବି, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଅବରୋଧ କରିଦେବି, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଲୁଚିଯିବ । ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ହ୍ରଦ ଶୁଖାଯିବ, ଗଛ, ଲତା, ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱଂସ ହେବ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ । ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ସହ ବିନାଶ କରିଦେବି; ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସୀତାକୁ ଅକ୍ଷତ ଫେରାଇ ଦେବେ ନାହିଁ । ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୌମିତ୍ରି, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦେଖିବେ; କେହି ପ୍ରାଣୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ ନାହିଁ ।