ରାମ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ଭାଇଦେହୀ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ଆଜି ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିୟୋଗ ହୋଇ, ରାମ ଭାଇଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମନେ ଭାବିଲେ, ଏହି ରାତିଗୁଡିକ ଆଗକୁ ଏତେ ଲମ୍ବା ହେବ, ଯେଉଁଠି ତିନି ଜାଗା—ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ, ଜନସ୍ଥାନ, ଏହି ଝରଣା ଓ ପାହାଡ଼—କୁ ଦେଖିବା ସହ ତାଙ୍କର ଦିନ ରାତି ଉଠିବାରେ କଟୁ ହେବ। ରାମ ଭାବିଲେ, "ମୁଁ ସୀତାକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିବି। ଏହି ବଡ଼ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ବାରମ୍ବାର ମୋତେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।" ତାଙ୍କର ଚାଳ ଦେଖି ରାମ ଅନୁମାନ କଲେ, ପଶୁମାନେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି, ଏହି ପଶୁମାନେକୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ସୀତା କେଉଁଠି?" ଏହା ଶୁଣି ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିଗଲେ। ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆକାଶକୁ ଉଙ୍ଗଳି ଦେଖାଇଲେ—ଏହି ଦିଗରେ ମୈଥିଳୀ ଉଠାଇ ନିଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ପଥ ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ ଭଲ ଦେଖି, ପଥ ଓ ଭୂମିକୁ ଚାଲି ଚାଲି ଦେଖୁଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପଶୁମାନଙ୍କର ଚାଳ ଓ ଅର୍ଥ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୟାଳୁ, ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ କହିଲେ, "ଭାଇ, ତୁମେ 'ସୀତା କେଉଁଠି?' ଭାବିଲାପରେ, ପଶୁମାନେ ହଠାତ୍ ଉଠିଗଲେ। ସେମାନେ ଭୂମି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଖାଉଛନ୍ତି; ଆସ, ଆମେ ଏହି ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିବା। ଯଦି କିଛି ଚିହ୍ନ ମିଳିଥାଏ, କିମ୍ବା ମହିଳା ସୀତା ଦେଖାଯାଏ..." କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ 'ହଁ' କହି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମ ଭୂମି ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ; ଦୁଇ ଭାଇ ଏକାଉଁ ସହ କଥା କହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଏହି ପଥରେ ପଡ଼ିଲା, ଯେଉଁଠି ଫୁଲ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ି ରହିଛି। ରାମ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି। ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ଭାଇଦେହୀ ଗୁଞ୍ଜି ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ଭୂମି ମୋ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଛନ୍ତି।" "ସେମାନେ ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି।" ଏପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହି, ପାହାଡ଼କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, "ହେ ପାହାଡ଼, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ କି?" ଏହି ଅପୂର୍ବ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାମ, ପାହାଡ଼ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ମୋତେ ସୀତାକୁ ଦେଖା, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁବৰ্ণ ରଙ୍ଗରେ, ନାହିଁ ହେଲେ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଚୂଡ଼ା ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି।" ପାହାଡ଼ ରାମଙ୍କୁ ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ କିଛି ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ସୀତାକୁ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଶିଳାକୁ କହିଲେ, "ମୋ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ତୁମେ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବା।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅପହ୍ରାୟ, ଘାସ, ଗଛ, ପତ୍ର ବିନା ହେଇଯିବା; କିମ୍ବା ଏହି ନଦୀକୁ ମୁଁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି, ଯଦି ଆଜି ସୀତା ବିଷୟରେ କିଛି ଦେଖାଇ ନାହିଁ।" ଏଭଳି କ୍ରୋଧରେ ରାମ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ଦେଖିଲେ। ଭୂମିରେ ରାମ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସର ପାଦଚିହ୍ନ, ଯେଉଁଠି ଭୟଭୀତ ସୀତା, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଏଦିକ୍ ଓଦିକ୍ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ, ଭାଇଦେହୀଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ରାକ୍ଷସର ପାଦଚିହ୍ନ; ସୀତା ଓ ରାକ୍ଷସର ଚିହ୍ନ ଭୂମିରେ ଚିଁଟି ରହିଛି। ଏକ ଭଙ୍ଗା ଧନୁ, ଏକ ତୁଣୀର, ଏବଂ ଅନେକ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଥିବା ରଥ ଦେଖିଲେ; ରାମ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ କହିଲେ। "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଦେହୀଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଲଙ୍କାର ଚିହ୍ନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମାଲା ଦେଖି।" "ସାଉମିତ୍ରି, ଭୂମି ଏଠାଏଠି ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଣିକ ଭଳି ଚିହ୍ନ ଓ ଅଜଣା ରକ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିଛି।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଦେହୀ ଆଘାତ ପାଇଛି, ଚିରି ଦିଆଯାଇଛି, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଯାଇଛନ୍ତି।" "ସୀତାକୁ ନେଇ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଠି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି।" "ମୃଦୁ, କାହାର ବଡ଼ ଧନୁ, ମୁକୁତ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏଠି ଭୂମିରେ ଭଙ୍ଗା ପଡ଼ିଛି?" "ବାଳକ, ଏହି ଧନୁ ରାକ୍ଷସମାନେର କି, କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେର, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବୈଦୁର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ?" "କାହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ ଭଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି? କାହାର ରାଜଛତା, ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଲାରେ ଶୋଭିତ?" "ମୃଦୁ, କାହାର ଭଙ୍ଗା ଦଣ୍ଡ ଏଠି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି? ଏବଂ ଏହି ଖରାମାନେ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚପିନ୍ଧି—" "ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ, ବଡ଼ ଦେହରେ—କାହାର ଏହି ମୃତ ଦେହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ ପାଇଛି? କାହାର ଯୁଦ୍ଧ ପତାକା, ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ତେଜସ୍ବୀ, ଏଠି ପଡ଼ିଛି?" "କାହାର ଯୁଦ୍ଧ ରଥ ଏଠି ଭଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି, ମୃଦୁ? ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ବାଣଗୁଡିକ ରଥ ଚକ୍ର ଭଳି ଚିଁଟି ରହିଛି।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡିକ କାହାର, ଏଠି ଚିଁଟି ରହିଛି? ଦୁଇ ତୁଣୀର ଭଙ୍ଗି ଏଠି ବାଣଭରା ରହିଛି।" "କାହାର ରଥଚାଳକ ଏଠି ଆଘାତ ପାଇ, ଚାବି ଓ ଆଙ୍କୁଶ ଧରି ମୃତ ହୋଇଛି? ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେର ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ।" "ମୃଦୁ, ଦେଖ, ମୋ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଶତଗୁଣ ଏକ୍ଷତ୍ର ଶତ୍ରୁତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଆସିଛି।" "ଭାଇଦେହୀ ଉଠାଇ ନିଯାଇଛି, ମୃତ କିମ୍ବା ଖାଇଯାଇଛି—ଯଦି ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା ହାରାଇଗଲେ—ତାହେଲେ ଧର୍ମ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲା ନାହିଁ।