ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, “ରାମା, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ ସୀତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି,” ରାମ ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ଭରିଗଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ନିଜେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ନଦୀକୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ସୀତା କେଉଁଠି?” ଦେବତାମାନେ ଓ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଜଣେଇଲେନାହିଁ ଯେ ସୀତା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ସାହ ଦେଲେ, “ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବିଷୟରେ କହ,” ତଥାପି ଦୁଃଖିତ ରାମ ପ୍ରସ୍ନ କଲେବେଳେ ନଦୀ କିଛି କହିଲେନାହିଁ। ରାବଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବି, ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଭାଇଦେହୀ ବିଷୟରେ ଖୋଲାସା କଲେନାହିଁ। ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ନିରାଶ କରିଦେଲା, ଏବଂ ସୀତାକୁ ଦେଖିପାରିଲେନାହିଁ, ତେଣୁ ରାମ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଗୋଦାବରୀ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଉ ନାହିଁ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କଣ କହିବି?” “ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ମାତାକୁ, ସୀତା ବିନା, କିପରି ବେଦନାଦାୟୀ କଥା କହିବି—ସେ ମୋର ପ୍ରିୟା, ରାଜ୍ୟ ନ ଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ?” “ଭାଇଦେହୀ, ଯିଏ ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲେ—ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଏବେ ମୋ ପରିବାର ନାହିଁ, ମୁଁ ଭାଇଦେହୀକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ।” “ମୋ ଲାଗି ଏ ରାତିଗୁଡିକ ବହୁତ ଲମ୍ବା ହେବ; ମୁଁ ମନ୍ଦାକିନୀ, ଜନସ୍ଥାନ, ଏହି ଝରଣା ଓ ପାହାଡ଼ ଦେଖି ଜାଗି ରହିବି।” “ମୁଁ ସୀତାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ସମସ୍ତଠାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ଏଠି ମହାଜନ୍ତୁମାନେ, ହେ ଶୂର, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଦେଖୁଛନ୍ତି।” “ମୁଁ ତାଙ୍କ ଚାଳ ଦେଖୁଛି, ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେ ତାଙ୍କର କିଛି କହିବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି।” ଏପରି ଦେଖି, ମନ୍ଷ୍ୟମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ଭଳି ଶୂର ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଲୁହାରେ ଭରି ରାମ କହିଲେ, “ସୀତା କେଉଁଠି?” ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ଉଠିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଆକାଶକୁ ଉଠାଇ ଦେଖାଇଲେ—ସେହି ଦିଗ ଯେଉଁଠାରେ ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ସେହି ପଥରେ ଚାଲି, ଜନ୍ତୁମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଛୁଆ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ପଥ ଓ ମାଟିକୁ ଚାଲି ଚାଲି ଦେଖୁଥିଲେ। ପୁନି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଧ୍ୱନି କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖୁଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଚାଳ ଓ ଅର୍ଥ ନୋଟ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୟାଳୁ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ 'ସୀତା କେଉଁଠି?' ପ୍ରସ୍ନ କରିବା ସମୟରେ ଏହି ଜନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ଉଠିଲେ।” “ଜନ୍ତୁମାନେ ମାଟି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଖାଇଛନ୍ତି; ଆମେ ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚଲିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଭୁ।” “ଯଦି ସୀତାଙ୍କ ଆସିବାର କିଛି ଚିହ୍ନ ଅଛି କିମ୍ବା ଅତି ଉତ୍ତମ ନାରୀ ଏଠି ଦେଖାଯିବେ—” “ନିଶ୍ଚୟ,” କହି କକୁତ୍ସ୍ଥ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ମାଟି ଦେଖୁଥିଲେ; ଏପରି ଦୁଇ ଭାଇ ଏକାଉଁଠି କଥା ହେଉଥିଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲରେ ପଡ଼ିଲା, ରାମ ଦେଖିଲେ ଫୁଲର ଝରଣା ମାଟିରେ ପଡ଼ିଛି। ଦୁଃଖିତ ରାମ, ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଥିବା ଫୁଲ ମୁଁ ପରିଚୟ କରୁଛି।” “ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକ ଭାଇଦେହୀ ଗୁଞ୍ଜି ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଦେଇଥିଲି; ମୁଁ ଭାବୁଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀ ଏହି ଫୁଲକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।” “ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ଫୁଲକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଛନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଷ୍ୟ, କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ପାହାଡ଼ ଓ ଝରଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼କୁ କହିଲେ, “ହେ ପାହାଡ଼ ମହାରାଜ, ତୁମେ କି ଦେଖିଛ ଯାହା ରୂପ ଏବଂ ଅଙ୍ଗରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନ୍ଦର?” “ରାମା, ତୁମେ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଛ;” ରାମ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ରାଗରେ କହିଲେ, ଯେଉଁପରି ଏକ ସିଂହ ଏକ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଡରାଇଥାଏ। “ହେ ପାହାଡ଼, ମୋତେ ସୀତାକୁ ଦେଖା, ଯାହା ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି, ନାହିଁ ତେବେ ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଚୁଡ଼ାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।” ରାମ ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ଏପରି କହିଲେ, ପାହାଡ଼ ଦେଖାଇବା ପ୍ରୟାସ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତାକୁ ଦେଖାଇଲେନାହିଁ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ କହିଲେ, “ମୋ ତୀର ଆଗ୍ନିରେ ତୁମେ ଖାକ ହେଇଯିବ। ସମସ୍ତଠାରେ ତୁମେ ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ହେଇଯିବ, ଘାସ, ଗଛ, ପତ୍ର ବିନା; କିମ୍ବା ଆଜି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ନଦୀକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।” “ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୀତା ବିଷୟରେ କହିନାହିଁ।” ଏପରି ରାଗରେ ରାମ ନଜରରେ ଦେଖିବାକୁ ଦେଖାଗଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ମାଟିରେ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସର ପାଦଚିହ୍ନ, ଯାହା ଭୟରେ ଭାଗୁଥିବା ସୀତା, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାମ ଦେଖିଲେ ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପଛ ଚାଲିଥିଲେ; ସୀତା ଓ ରାକ୍ଷସର ଚିହ୍ନ ଚାଲି ଚାଲି ଚିଁଟି ଥିଲା। ଏକ ଭଙ୍ଗାଧାନୁ, ଏକ ତୁଣୀ, ଓ ଏକ ଗଡ଼ି ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ; ରାମ ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାର ଚିଁଟି ଚିଁଟି ଭାଗ ଏଠି ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ହେ ସୌମିତ୍ରି।” “ଦେଖ, ସୌମିତ୍ରି, ଏଠି ମାଟି ସମସ୍ତଠାରେ ଚମକୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଚିଁଟି ଚିଁଟି ଭାଗ ରହିଛି, ଯାହା ଗଳିଥିବା ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି, ଏବଂ ଅଜଣା ରକ୍ତର ଚିଁଟି ଭାଗ।” “ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇଦେହୀ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇଛି, ଭାଗିଛି କିମ୍ବା ରୂପ ବଦଳାଇପାରିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଥିବେ।” “ସୀତା ପାଇଁ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏଠି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।” “ସୁମିତ୍ରା, କାହାର ବଡ଼ ଧନୁ, ମୁକୁତ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଚମତ୍କାର, ଏଠି ଭୂମିରେ ଭଙ୍ଗା ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛି?” “ଶିଶୁ, ଏହା କି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଧନୁ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ଧନୁ, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ?