ସୀତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି ମୃଦୁ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱୟ ପଦ୍ମ ତଳପତ୍ର ପରି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଥିଲା। ସେ କେବେ କେବେ ପଦ୍ମ ତୋଳିବା ପାଇଁ ପୋଖରୀକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ସହିତ ନଥିଲେ ସେ କେବେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହା ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି। ଏଠାରେ ଏହି ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ସେ ଯାଇଥିବେ ବୋଲି ମନେ ହେଉଛି; କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଏହା ଅସମ୍ଭବ, କାରଣ ସେ ଏକାଏକି ଯିବାକୁ ଭୟ ପାଆନ୍ତି। ରାମ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ, ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ଜାଣିଛ; ମୋର ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଗଲେ, କିମ୍ବା କେହି ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ସେ ସବୁ ମତେ କହ।" ପୁନି ରାମ ପବନଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ କହ, ମୋର ଘରଣାର ରକ୍ଷକା ସୀତା କେଉଁଠି? ସେ ମୃତ, ଅପହୃତ, କିମ୍ବା ଏଠିଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି?" ଏପରି ଭାବେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାମ ଅଜ୍ଞାନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ କରୁଣ ସ୍ୱରରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ସମୟଯୋଗ୍ୟ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଭାଇ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର; ଆମେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଥିଲେ କୌଣସି କଠିନ କାମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।" ଯଦିଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ତାହାକୁ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ପୁନି ମହାଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏଠିଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏଁ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ଦୁଃଖିତ ରାମ କ୍ଲାନ୍ତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀପାଖରେ ଯାଇ ଖୋଜ।" ରାମ ଭାବିଲେ—"ସୀତା ବୋଧହୁଏ ପଦ୍ମ ତୋଳିବାକୁ ଗୋଦାବରୀକୁ ଗଲେ।" ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ରୁତ ଚଳନରେ ସୁନ୍ଦର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀପାଖରେ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସ୍ନାନଘାଟ ଖୋଜି ଫେରି ଆସି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ସ୍ନାନଘାଟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ମିଳୁନି; ମୋତେ କୁହ, ଏଇ ବିପଦ ହରଣ କରୁଥିବା ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି ଗଲେ?" "ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ରାମ, ଏହି କମଳାତନୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମରେ ତଳିଗଲେ। ଏବେ ରାମ ନିଜେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀପାଖରେ ଗଲେ; ନଦୀର ତୀରକୁ ପହଁଚି, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"ସୀତା କେଉଁଠି?" ସୀତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଅପହରଣ କରି ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଏହି ଘଟଣା ଦେଖିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ରାମଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ଯେ, "ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କୁହ", କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖିତ ରାମ ପଚାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଦୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଭାବି, ଭୟରେ ନଦୀ କୌଣସି ସୂଚନା ଦେଲେ ନାହିଁ। ନଦୀ ପାଖରେ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରେ ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବାର ଆଶା ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଗୋଦାବରୀ ମୋତେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଜନକଙ୍କୁ କିପରି ମୁହଁ ଦେଉଛି?" "ସୀତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କିପରି କହିବି? ସେ ମୋତେ ବନେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ସହ ନାହାନ୍ତି।" "ବୈଦେହୀ ଯିଏ ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲେ—ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ପରିବାରରୁ ବିଯୁକ୍ତ, ବୈଦେହୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନି।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏଇ ରାତିଗୁଡିକ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ହେବ, ମୁଁ ମନ୍ଦାକିନୀ, ଜନସ୍ଥାନ, ଏହି ପ୍ରବାହ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଦେଖି ଜାଗି ରହିବି।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିବି, ଯଦି ସୀତା ମିଳିପାରନ୍ତି; ଏଠି ଥିବା ମହାପଶୁମାନେ, ହେ ଭୀର, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ତାକୁଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଦେଖୁଛି, ମନେ ହେଉଛି ସେମାନେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।" ଏହା ଦେଖି ରାଘବ, ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ସୀତା କେଉଁଠି?" ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଏକାଏକି ଉଠିପଡ଼ିଲେ। ସମସ୍ତ ପଶୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କଲେ, ଆକାଶକୁ ଉଙ୍ଗୁଳି ଦେଖାଇଲେ—ଏହି ଦିଗକୁ ମୈଥିଳୀକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଇ ପଥରେ ଚାଲି ଯାଉଥିବାବେଳେ ପୁନିପୁନି ରାମଙ୍କୁ ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିଲେ, ପଥ ଓ ମାଟିକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ଅନେକ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ ଅର୍ଥ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦୟାମୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଭାଇ, ତୁମେ 'ସୀତା କେଉଁଠି?' ପଚାରିଥିଲେ, ପଶୁମାନେ ଏକାଏକି ଉଠିପଡ଼ିଲେ।" "ସେମାନେ ମାଟି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଖାଉଛନ୍ତି; ଆସ, ଏହି ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚଳିବା।" "ଯଦି କୌଣସି ଚିହ୍ନ ମିଳେ କିମ୍ବା ମହିଳା ସୀତା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—" "ନିଶ୍ଚୟ," କହି କକୁତ୍ସ୍ଥ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି ଦେଖି ଚାଲିଲେ, ଦୁଇ ଭାଇ ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଲେ। ସେମାନେ ଯେଉଁପଥରେ ଫୁଲ ଝରିଥିଲା, ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହା ଦେଖି ରାମ କହିଲେ—"ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।" "ଏହି ଫୁଲ ବୈଦେହୀ ଗଛରେ ଗଠିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି; ମନେ ହେଉଛି ଦେବତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଏହି ଫୁଲଗୁଡିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।" "ସେମାନେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ଏହି ଫୁଲ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।" ଏପରି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କୁହିଲେ— "ହେ ପ୍ରବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ପାହାଡ଼, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ମହିଳାକୁ ଦେଖିଛ କି?" ରାମ, ଏହି ଶୋଭାମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ନିଜଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସୀତାକୁ ଦେଖିପାଇବା ଆଶାରେ ପାହାଡ଼କୁ କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ପରି କହିଲେ—"ଏହି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ସୀତାକୁ ମୋତେ ଦେଖା, ନହେଲେ ତୋର ସମସ୍ତ ଶିଖର ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।