ସୀତା ବିନା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗେ—ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଶୁଭ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ। କିନ୍ତୁ ସୀତା ବିନା ମୁଁ କେବେ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୋ ନାମରେ କହିଦିଅ—ଏ ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ କରିବାକୁ ତୁମକୁ ରାମ ଅନୁମତି ଦେଉଛନ୍ତି। ମୋ ମା କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଦେଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବୁ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର। ଏବଂ, ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା—ମୋ ଓ ସୀତାଙ୍କ ନାଶ ବିଷୟରେ ମୋ ମାକୁ ତୁମେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣେଇଦିଅ।” ଏପରି କହି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ରାଘବ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୀତା ବିନା ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଭୟର ଛାୟା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମାବେଶରେ ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହେଲେ। ରାମ ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ନଥିବେ, ଯିଏ ଏପରି ଅପରାଧ କରିଥାଏ। ଦୁଃଖ ପରେ ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଅନେକ ଅପରାଧ କରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳରେ ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଲି, ପରିବାର ରୁ ଦୂର ହେଲି, ବାପାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମାଁ ରୁ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏସବୁ ଭାବିଲେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଦିନ ସହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସୀତା ବିଚ୍ଛେଦ ଆଜି ପୁଣି ଆଗ୍ନି ଭଳି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଯାଇଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ସୀତାକୁ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ଉଠାଇ ନେଇଛି, ସେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବେ। ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଏବେ ଭୟରେ ବିକୃତ ହୋଇଯାଇଥିବ। ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଅଂଗ ଏବେ ରକ୍ତ ଓ କାଦିରେ ମିଶିଯାଇଥିବ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୋଭାମାନ, ଏବେ ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ଗଳା ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଂଶନ କରିଥିବେ। ମୋ ବିନା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିବେ। ଏଠି, ଆମେ ଯେଉଁ ପଥର ଉପରେ ବସିଥିଲୁ, ସେଠି ସୀତା ହସିଲେ, ତୁମ ସହ କଥା ହେଲେ। ଏହି ଗୋଦାବରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନଦୀ, ସେଠି ସେ ଗଲେ କି? କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଏକା ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଓ ପଦ୍ମ ମୁହଁ ସହିତ ସେ କଦାଚିତ୍ କୁଆଁରେ ପଦ୍ମ ତୁଳିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ବିନା କେବେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବେ କି? କିନ୍ତୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ଏକା ଯିବାକୁ ଭୟ ପାଆନ୍ତି। ଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ସଂସାରର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଜାଣ, ମୋ ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚୋରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ମୋତେ କୁହ। ବାୟୁଦେବ, ତୁମେ ସବୁ ଜାଣ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହ, ସେ ମୃତ କି, ଚୋରି ହୋଇଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ଆଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ ମନ ବିଶ୍ୱାସୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଦୁଃଖ ପେଲିଦିଅ, ଧୈର୍ୟ ଧର, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନେ। ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିଲେ ଜଗତରେ କେହି ମନୁଷ୍ୟ ଅସଫଳ ହୁଏନାହିଁ।” ତଥାପି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହକୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ୟ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ପୁଣି ମହାଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଲେ। ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶୀଘ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଦେଖ ତାଁ ଆଉଁଠି ଅଛନ୍ତି କି?” ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଗୋଦାବରୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସେଠି ଘାଟ, ବାଥିଂଘାଟ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ, “ମୁଁ ତାଁକୁ ଦେଖିଲି ନାହିଁ, ସେ ମୋ ଡାକରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ସେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ କି ମୋତେ ଜଣା ନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ନଦୀକୁ ପଚାରିଲେ, “ସୀତା କେଉଁଠି?” କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଚୋରି ନେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନଦୀ ଭୟରେ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ରାବଣଙ୍କ ଭୟରେ ସୀତା ବିଷୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଉତ୍ତର ନଦେଇ ରାମ ଆଶାହୀନ ହେଲେ, ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଗୋଦାବରୀ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ଜନକଙ୍କୁ ସୀତା ବିନା କ’ଣ କହିବି? ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବି, ସେ ତ ମୋ ପ୍ରିୟା ଥିଲେ, ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କ ବିନା ଏହି ଦୁଃଖ କିପରି କହିବି?” ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୋଦାବରୀ ତୀରେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ନିରାଶା ଓ ବିୟୋଗରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇଯାଇଥିଲା।