ତାଟକାଙ୍କୁ ଦେଖି ବେଶ୍ ରୂପରେ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ବଡ଼ ଆକାର ନେଇଥିବା ତାଟକାକୁ ଦେଖି ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଦେଖ, ଏହାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବେ। ଦେଖ, ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଯକ୍ଷିଣୀ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଆଜି ମୁଁ ଏହାକୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରିଦେବି, ଏହାର କାନ ଓ ନାକ କାଟି ଦେବି। ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଜନାନୀ ହୋଇ ରକ୍ଷିତ; କିନ୍ତୁ ଏହାର ଶକ୍ତି ଓ ଚଳନ କ୍ଷୟ କରିବି।” ଏପରି ରାମ କହୁଥିବା ବେଳେ, ତାଟକା ରୋଷରେ ଭରି ହାତ ଉଠାଇ ଦାନବୀୟ ଚିତ୍କାର କରି, ସିଧା ରାମଙ୍କପାଖରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଟକାକୁ ଚିତ୍କାର କରି ତାତ୍କାତିକ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦୁଇ ରଘୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ତାଟକା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧୂଳି ଝଡ଼ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ। ପଛରେ ତାଙ୍କର ମାୟା ବ୍ୟବହାର କରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ପଥର ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ରୋଷିତ ହେଲେ। ରାମ ତାଟକାଙ୍କର ପଥର ବର୍ଷାକୁ ବାଣ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା ବେଳେ ତାଟକାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲେ। ପଛରେ ତାଟକା ନିକଟରେ ଅସ୍ତିର, ହାତହୀନ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ସୌମିତ୍ରି ରୋଷରେ ତାଙ୍କର କାନ ଓ ନାକର ଟିପ୍ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ମାୟାରେ ନିପୁଣ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚଳାଚଳ କରି ଏବଂ ପଥର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଇତି ଦେଖି, ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, ପ୍ରୟାପ୍ତ ଦୟା; ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅପକର୍ମ କରୁଥିବା। ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ଏକ ସମୟରେ ମାୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଥିଲେ; ଦିନ ଅସ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ମାରିଦିଅ। ଗୋଧୂଳି ବେଳେ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁର୍ଜୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।” ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଟକାଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କଲେ। ତାଟକା ମାୟା ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ବାଣ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଗଲେ। ତାଟକା ରୋଷରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ତଡ଼ିତ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଆସିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବମାନେ 'ସାଧୁ, ସାଧୁ' କୁହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଗୌରବ କଲେ। ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୁହିଲେ, “ମୁନି କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ! ସମସ୍ତ ମାରୁତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି କୃଶାଶ୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏହି ଶସ୍ତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା। ଏହି ରାଜକୁମାର ଦେବମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବେ।” ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଗୋଧୂଳି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଟକାଙ୍କ ନିଧନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଶିରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଓ ଶୁଭ ଦେଖା ଥିବା ରାମ, ଏହି ଶ୍ରାମରେ ଏକ ରାତି ରହିବା। ଆସନ୍ତା କାଳି ସକାଳେ ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦ ହେଲେ। ସେ ତାଟକା ଅଟବୀରେ ଏହି ଦିନ ଖୁସିରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ସେହି ଦିନ ତାଟକା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଟବୀ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଚମକିଗଲା। ତାଟକାଙ୍କୁ ହତ କରି ଦେବ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗିଲେ। ଏଠାରେ ମହାବଳୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକୁସତର ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପଛରେ ଏକ ରାତି ଅତିବାହିତ ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି ମୂଦ୍ରାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ରାଜକୁମାର। ବଡ଼ ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ତୁମେକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଶତ୍ରୁମାନେ - ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଯାହାହେଉ - ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବ। ମୁଁ ତୁମେକୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି, ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ମୁଁ ତୁମେକୁ ଦିବ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଚକ୍ର ଦେଉଛି, ରାଘବ। ପଛରେ ଧର୍ମ ଚକ୍ର, କାଳ ଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ର ଦେଉଛି। ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ, ବ୍ରହ୍ମଶିର ଅସ୍ତ୍ର, ଈଶଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି, ରାଘବ। ମୁଁ ତୁମେକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଅସ୍ତ୍ର, ଦୁଇ ଗଦା - ମୋଦକୀ ଓ ଶିଖରୀ - ଦେଉଛି। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି ଦୀପ୍ତିମାନ ଧର୍ମ ପାଶ, କାଳ ପାଶ, ଭାଗ୍ୟର ରାମ। ମୁଁ ତୁମେକୁ ବରୁଣ ପାଶ ଓ ବରୁଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି; ଦୁଇ ବଜ୍ର - ଶୁଷ୍କ ଓ ତରଳ - ଦେଉଛି, ରଘୁପୁତ୍ର। ପିନାକ ଅସ୍ତ୍ର, ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖର ନାମରେ ଦେଉଛି। ଅପରାଧହୀନ ରାମ, ପ୍ରଥମେ ବାୟବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ହୟଶିର ଅସ୍ତ୍ର, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି। ଦୁଇ ବିଶେଷ ବଣ, କଙ୍କାଳ, ଗଦା, ଖପର, କିଙ୍କିଣୀ ଦେଉଛି, ରାଘବ।” ଏପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଦେଲେ।