ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ବୈଦେହୀ ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଖୋଜୁଥିବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟା କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତୁମେ ଯଦି ଅନୁମତି ଦେଉଛ, ତେବେ ଆମେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଥାଇପାରନ୍ତି ସେଠାକୁ ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା। ଦୁଃଖରେ ତୁମର ମନକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାକୁ ଦିଅନି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ଶାନ୍ତ ମନେ ରାମ ତାଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଦୁଇଜଣେ ଭାଇ ଅରଣ୍ୟ, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ହିଲାଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲେ। ସେମାନେ ପର୍ବତର ସବୁ ଢାଳ, ପାଥର ଓ ଶିଖର ତଲାଶିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ତଲାଶି ହେବା ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଏହି ପର୍ବତରେ ମୁଁ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖୁନି।” ଏହାପରେ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ବଲିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ପୃଥିବୀକୁ ପୁନଃ ପାଇଥିଲେ, ସେପରି ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇବେ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଶୂରବୀର କଥା ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ରାମ ମନ୍ଦ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ଖିଳିଥିବା କମଳ ପୋଖରୀ, ଛାୟାମୟ ପର୍ବତ, ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖୁନି, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।” ଏପରି ବିଳାପ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରାତିର୍ଣ୍ଣ ରାମ କିଛି କ୍ଷଣ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ କମ୍ପିତ, ମନ ଅନ୍ଧକାର, ସେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ବସିଗଲେ। ପୁନଃପୁନି ରାମ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠରେ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, “ହା ମୋ ପ୍ରିୟା!” ବୋଲି ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇ ଝୁକି ହାତ ମିଳାଇ ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁନଃପୁନି ସୀତାକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିଳାପର ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧକାର ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରି ନଥିବାରୁ ରାମ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରି ହୋଇ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, କମଳନୟନ, ଯଥାର୍ଥ ଧର୍ମପରାୟଣ ମନ ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଶୋକାକୁଳ। ସେ ମନରେ ଭାବୁଥିଲେ, ମୁଁ ସୀତାକୁ ଦେଖୁଛି, ଯଦିଓ ସେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ—ପ୍ରେମରେ ଦୁଃଖିତ ରାମ ଅତି କଷ୍ଟରେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଅଶୋକ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦେହ ଢାକିଛ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଫୁଲ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଉଛି। ହେ ଦେବୀ, କଦଳୀ ଗଛର ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଉରୁ ଲୁଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁଛି—ତୁମେ ଲୁଚିପାରୁନାହଁ। ହେ ସୁମୃଦୁ, କର୍ଣ୍ଣିକାର କୁଞ୍ଜରେ ହସୁଥିବା ଦେବୀ, ଏହି ଖେଳ ଏବେ ଚାଲିଲା ନାହିଁ, ଏହା ମୋତେ କେବଳ ବେଦନା ଦେଉଛି। ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଏପରି ହସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣେ—ତୁମେ ଖେଳରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛ। ଆସ, ହେ ବିଶାଳନୟନୀ, ତୁମର କୁଟିର ଖାଲି ଅଛି; ନିଶ୍ଚୟ, ସୀତାକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଖାଇଦେଇଛି କିମ୍ବା ହରି ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ହରିଣମାନେ ଦେଖ, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଅଛି, ମଣିଷ ହେଉଛି ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ କହୁଛନ୍ତି ଦେବୀକୁ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି। ହା, ମୋ ଧର୍ମପରାୟଣ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗୀ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ?” “ଆଜି କୈକେୟୀ ନିଶ୍ଚୟ ଖୁସି ହେବେ, କାରଣ ମୁଁ ସୀତା ବିନା ଫେରିଅଛି। କିପରି ମୁଁ ଖାଲି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି? ଲୋକେ କହିବେ ମୁଁ ଅଶକ୍ତ ଓ ନିଷ୍ଠୁର। ସୀତାଙ୍କୁ ହରାଇ ମୋ ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରକାଶ ହେଇଛି; ଏବଂ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରୁ ମିଥିଲାଧିପତି ଜନକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିବି। ମୁଁ କିପରି ବିଦେହରାଜ ଜନକଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଖେଇବି, ସେ ଯଦି ସୀତାଙ୍କ ଖବର ପଚାରିବେ ଓ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ବିନା ଦେଖିବେ? ଜନକ ତାଙ୍କ ଝିଅର ଶୋକରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଯିବେ, କିମ୍ବା ମୁଁ ଭାରତଙ୍କ ଶାସିତ ନଗରକୁ ଯିବି ନାହିଁ। ସୀତା ବିନା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଖାଲି ଲାଗୁଛି; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ବି ସୀତା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ଭରତଙ୍କୁ ଗଢ଼ି ଧରି ମୋର କଥା କହିଦିଅ। ରାମ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ମୋର ମା କୈକେୟୀ ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦୟାର ସହିତ ଦେଖିବା। କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେଖିବା ଏବଂ ସେଉଁଠି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା। ସୀତା ଓ ମୋର ବିନାଶର ଖବର ମୋ ମାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦେଖାଇଦିଅ।” ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଭାରି ରାଘବ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟରେ ସୀତା ବିନା ପ୍ରବେଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟରେ ଶୋକାକୁଳ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଯିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତା ବିନା ଦୁଃଖ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କରିଦେଲେ। ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରି ହୋଇ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଭାବେ ମୋ ପରି ଅପର ଅପରାଧୀ ଏଉଁ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏକ ପରେ ଏକ ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟ ଓ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି।” ଏହିପରି ଶୋକ, ନିରାଶା ଓ ବିଳାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଅନୁବୃତ୍ତ ରହିଲେ।