ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ମହାନ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରେ ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଭୂମିର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅପାର ବାଣୀ ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।” ଏଭଳି କହି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦମନକାରୀ ରାମ, ଧନୁଷର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଧରିଲେ ଏବଂ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଲା । ସେଇ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ତାଟକା ଅଟବୀର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଟକା ନିଜେ ମହାକ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭମ୍ରାନ୍ତ ହେଲା । ସେ ଧ୍ୱନିକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଶୁଣି, ତୀବ୍ର ରୋଷରେ, ଧ୍ୱନି ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲା ସେଠାକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୀତ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବ । ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ମାୟାବିନୀକୁ ଆଜି ମୁଁ ଶକ୍ତିହୀନ କରିବି, ତାଙ୍କ ନାକ ଓ କାନ କାଟିଦେବି । ନାରୀ ହେବାରୁ ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଚଳନକୁ ନଶ୍ୱତ କରିଦେବି ।” ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ତାଟକା କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ହାତ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଛୁଟିଆସିଲା । ଏ ସମୟରେ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ତଡ଼ିଲେ ଏବଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଲେ । ତାଟକା ଭୟଙ୍କର ଧୂଳିକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ କ୍ଷଣକାଳ ପାଇଁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା । ପରେ ସେ ମାୟା ଦେଖାଇ, ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କ ଉପରେ ପଥର ବର୍ଷା କରିଲା । ଏହା ଦେଖି ରାଘବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ତାଟକାଙ୍କ ପଥର ବର୍ଷାକୁ ପ୍ରତିହତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ହାତ ଦୁଇଟି କାଟିଦେଲେ । ତାପରେ ତାଟକା ନିକଟରେ ନିଜ ହାତ ହୀନ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ସୌମିତ୍ରି ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ନାକ ଓ କାନ କାଟିଦେଲେ । ଏହି ମାୟାବିନୀ ଯକ୍ଷିଣୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ ମାୟା ଦେଖାଇ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲା । ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚଳି ଆସି ପୁଣିଥରେ ପଥର ବର୍ଷା କରିଲା । ଏହା ଦେଖି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, ଏବେ ଦୟା ଥାଉ, ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଧର୍ମିଣୀ । ଏହି ମାୟାବିନୀ ପୂର୍ବେ ବଳଶାଳି ହୋଇ ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରୁଥିଲା, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ନିହତ କର ।” “ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହୋଇଯାନ୍ତି ।” ଏଭଳି ଶୁଣି ରାମ, ପଥର ବର୍ଷା କରୁଥିବା ତାଟକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ । ଶବ୍ଦ ଚିହ୍ନି ତୀର ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ । ତାଟକା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଅଟକିଗଲେ । ସେ ତୀବ୍ର ରୋଷରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଯେପରି ଉଗ୍ର ବିଜୁଳି ଚାଲି ଆସିଲା । ତାଟକା ନିହତ ହେବା ପରେ ଦେବମାନେ “ଶାବାଶ, ଶାବାଶ!” ବୋଲି କାକୁତ୍ସ୍ଥକୁ ପୁଜିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ଦ୍ରିଆ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦ ଭରିବା ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁନି କୌଶିକ, ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ମାରୁତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ । ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଖାଅ, ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ର କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବୀରତାରେ ତୁଳନାହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଅ । ତପସ୍ୟାଶକ୍ତିଧର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅ । ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ । ରାଜପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହେବ ।” ଏଭଳି କହି ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ଚଳିଗଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର କରି ତାଁହାଁଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିଲା । ତାଟକା ବିଧ୍ୱଂସରେ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ସେ ରାମଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ରାମ, ଏ ରାତି ଏଠାରେ ରୁହିବା ।” “କାଲି ସକାଳେ ଆମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ ତାଟକା ଅଟବୀରେ ଏହି ରାତି ସୁଖରେ କାଟିଲେ । ସେହି ଦିନ ତାଟକା ଅଟବୀ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଏହିପରି ଯକ୍ଷିଣୀକୁ ହତ କରି, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ତରଫରୁ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ରାମ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ରହିଲେ ଏବଂ ସକାଳେ ଜାଗିଲେ । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସକାଳେ ହସି ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ । ଏହି ଅପାର ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବି । ଏଠାରେ ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଯେ କିଏ ହେଉ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିପାରିବ । ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଉଛି । ମହାଦିବ୍ୟ ଦଣ୍ଡଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି । ଧର୍ମଚକ୍ର, କାଳଚକ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚକ୍ର, ବଜ୍ରାସ୍ତ୍ର, ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ, ବ୍ରହ୍ମଶିରା, ଈଶାସ୍ତ୍ର ଓ କାକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାଘବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ଦୁଇ ଗଦା–ମୋଦକୀ ଏବଂ ଶିଖରୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଅସ୍ତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି ।