ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହାଯାଇଛି, "ଏହି ଅଶାନ୍ତି ଏବଂ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଭୟ ହୁଅ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି କି ଆଗକୁ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏଠାକୁ ସ୍ବୟଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବୈଦେହୀ, ଯାହାର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ଲୁହ ଝରାଇ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମର ମୋତେ ଯେଉଁ ଭାବ, ସେଟି ପାପମୟ; ମୋ ଭାଇ ହରାଇଯିବା ପରେ ତୁମେ କେବେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ବରତଙ୍କ ଇଂଗିତକୁ ଅନୁସରି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉଛ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାରକୁ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସହାୟତା କରୁନାହଁ। ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମୋ ପଛରେ ଆସିଛ; ରଘୁନାଥଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହିପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଉନାହଁ।" ଏପରି ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରେଗେଇଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଓଠ ଖରାପ ଭାବେ ଫଫୁଲିଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ରୋଷେ ମୁହଁ ହେଇ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୋକ ଓ ଭ୍ରମରେ ପୀଡ଼ିତ ରାମ, ସେଠାରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସହଓଦର, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଭୁଲ କାମ। ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି, ତଥାପି କ୍ରୋଧରେ ସୀତାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରି ଏଠିକୁ ଆସିଗଲ। ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ନୁହେଁ।" "ଯେ ରାକ୍ଷସ ମୃଗର ରୂପ ଧରି ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା, ସେ ମୋ ଧନୁରୁ ଶର ଛାଡ଼ି ହତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଶରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିଛି; ତାଙ୍କ ମାୟା ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସର ସ୍ୱର କମ୍ପିତ ହେଲା। ମୋ ଶର ଲାଗି ଦୂରରୁ ବିକଟ ଦୁଃଖରେ ସେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିଗଲ।" ଏପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସାଠିଏ ଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ବାମ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ସେ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଏହିପରି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖି ସେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, "ସୀତା ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ।" ସେ ଦୃତଗତିରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ରଘୁନନ୍ଦନ ଆଶ୍ରମ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକରେ ଦୃତ ଚାଲି ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ପତ୍ର ଘର ସୀତା ବିନା ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ଏକ ଶୀତ ଋତୁର ପଦ୍ମସରୋବର ପରି ନିରାନନ୍ଦ ଲାଗୁଥିଲା। ଗଛମାନେ ମନେ ହେଉଥିଲା କି ଲୁହ ଝରୁଛନ୍ତି, ଫୁଲ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମୁଝିଯାଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜନ ଶୂନ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିରାନ। ଆଶ୍ରମରେ ଚମଡ଼ା, ଦର୍ବ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଛି, ଆସନ ଉଲ୍ଟାଇଯାଇଛି—ସେ ଏହା ଦେଖି ବାରମ୍ବାର କ୍ଷୁଦ୍ର କରୁଛନ୍ତି। "ସେ ହତ୍ୟା ହୋଇଗଲେ କି, ଉଠାଇ ନେଇଯିବା ହେଲେ କି, କିମ୍ବା ହରାଇଗଲେ କି, କିମ୍ବା ଅଭୟ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଭୟରେ କାହିଁକି ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅତି ଭୟରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଲୁଚି ଯାଇଛନ୍ତି?" ଆଉ କହିଲେ, "ସେ ଚକୁଳି ବା ଫଳ ତୁଳିବାକୁ ଗଲେ କି, କିମ୍ବା ତାଳପୋଖରୀକୁ ଗଲେ କି, କିମ୍ବା ଜଳ ଆଣିବାକୁ ନଦୀକୁ ଗଲେ କି?" ସେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଅରଣ୍ୟ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରିୟାକୁ ନ ମିଳିଲେ; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଶୋକରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ମନ ହେଉଥିଲା ପାଗଳ ପରି। ଗଛରୁ ଗଛ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ରାମ ଅତି ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ। "ଓ କଦମ୍ବ ଗଛ, ତୁମେ କଦାଚିତ୍ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଛ କି? ଯିଏ କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଭଲ ପାଏ, ତାଙ୍କ କଥା ମୋତେ କହ।" "ଓ ବିଳ୍ବ ଗଛ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯାହା ନବପତ୍ର ପରି ମୃଦୁ ଓ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।" "ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯିଏ ଅର୍ଜୁନ ଗଛକୁ ଭଲ ପାଏ, ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହ। ଜାନକୀ ଜୀବିତ କି ନାହିଁ?" "ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଗଛମାନେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଉରୁ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି। ଏହି ଲତା, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ଦୀପ୍ତିମାନ।" "ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି, ଏହି ତିଳକ ଗଛ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣେ।" "ଓ ଅଶୋକ ଗଛ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଛି; ତୁମ ନାମ ସାର୍ଥକ କର, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।" "ଓ ତାଳ ଗଛ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯାହାଙ୍କ ଉର ତଳ ଫଳ ପରି, ଦୟା କରି ମୋତେ କହ।" "ଓ ଜାମ୍ବୁ ଗଛ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯିଏ ଜାମ୍ବୁନଦ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୟା କରି ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା କହ।" "ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ, ତୁମେ ଫୁଲିଛ; ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯିଏ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛକୁ ଭଲ ପାଏ, ମୋତେ କହ।" ଏପରି ରାମ ଆମ୍ବ, ନୀପ, ସାଲ, କଠଲ, କୁରବ, ଧବ, ଦାନିମ୍ବ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ପରେ ବକୁଳ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚନ୍ଦନ, କେତକୀ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ପାଗଳ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। "ଓ ମୃଗମାନେ, ତୁମେ କି ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମୃଗଶାବକ ପରି? ସେ ହେତେ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।" "ଓ ହସ୍ତୀ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ଯାହାଙ୍କ ଉରୁ ହସ୍ତୀ ତଣ୍ଡ ପରି, ଦୟା କରି ମୋତେ କହ।" "ଓ ବାଘ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଛ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଭୟ ନ କର, ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।" ଏଭଳି ରାମ, ନିଜ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ—ତାଙ୍କ ମନ ଅପାର ଶୋକ ଓ ଭୟରେ ଭରିଥିଲା।