ବାଲକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଛବିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ— “ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଓ କୌଶିକ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ବା ବିଳମ୍ବ ଛାଡି କରିବାକୁ ହେବ। ଆଉ, ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ଓ ମହାନ୍ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ମିଳିଛି, ତାହା ଅନୁସରଣ କରିବା ମୋର ଦାୟିତ୍ୱ। ଗାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେଶର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଆପଣଙ୍କ ଅପାର ଶବ୍ଦ ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ଏପରି କହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମ ଧନୁଷର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ଏମିତି ତଣ୍ଡା ଟଣ୍ଡା ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଠି ଗଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ତାଟକାବନର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ତାଟକା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ସେ ଶବ୍ଦ ଦିଗରେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଏଇ ଶବ୍ଦ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଧାଉଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଇ ଯକ୍ଷିଣୀର ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିକୁ ଦେଖ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ ହେବେ। ଏଠି ଦୁର୍ଜୟ ଏବଂ ମାୟାଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ତାଟକାକୁ ଆଜି ମୁଁ ଶକ୍ତିହୀନ କରିବି, ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେବି। ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ମୋର କ୍ଷମତା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନାରୀ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଚଳନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।” ଏମିତି କହିବା ସମୟରେ, ତାଟକା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ତାକୁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଶାସନ କରି, ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ତାଟକା ତେବେ ଭୟଙ୍କର ଧୂଳି ତୁଳି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଅସ୍ତିର କରିଦେଲା। ପରେ ତାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପାଥର ବର୍ଷା କଲା, ଏହା ଦେଖି ରାମ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ପାଥର ବର୍ଷାକୁ ରାମ ତୀର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ, ଓ ତାଟକା ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ହାତ ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ। ପରେ, ତାଟକା ନିକଟରେ ନିର୍ବଳ ଓ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକର ଛୋଟ ଅଂଶ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ, ମାୟାଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ତାଟକା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚାଲି ଏବଂ ପୁନିଥରେ ପାଥର ବର୍ଷା କରୁଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— “ରାମ, ଏବେ ଦୟା ଚାଲିଲା; ତାଟକା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅପକାରୀ। ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳି ହୋଇଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ; ସେଉଁଥିରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କର। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଟକାଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କଲେ। ତାଙ୍କ ମାୟା ସତ୍ୱେ ତୀର ବନ୍ଧନରେ ସେ ଅଟକିଗଲେ। ତାପରେ, ତାଟକା ଅଗ୍ନିବାଣ ପରି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବମାନେ ରାମଙ୍କୁ “ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଋଷି କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ସମସ୍ତ ମାରୁତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି। ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିପୁତ୍ର କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ। ଏହି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ଅନୁଗତ ଓ ଯୋଗ୍ୟ। ରାଜପୁତ୍ର ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।” ଏପରି କହି, ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିଲା। ତାଟକା ବଧରେ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ଶୁଭ ମୁଖବନ୍ଧୁ ରାମ, ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ ରୁହିବା। ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ଆମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ରାତି ତାଟକାବନରେ ସୁଖରେ କାଟିଦେଲେ। ସେଇ ଦିନେ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବନ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା। ତାଟକାଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଦେବମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସହିତ ଉଠି ସକାଳେ ଚେତିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ସତାଇଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସକାଳେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ—ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦୈବୀ ଦଣ୍ଡଚକ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ରାଘବ।” ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଦାନ ଓ ତାଟକା ବଧ ଦ୍ୱାରା ରାମ ତାଙ୍କ ଦୈବୀ ଦୂତ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।