ଏହି ଘଟଣାବଳୀ ବାଲ କାଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି କହିଲେ, “ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବହୁତ ସାଧୁ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅନ୍ୟାୟିନୀ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିଛନ୍ତି, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ତେଣୁ, ମୋ ଆଦେଶରେ, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଏହା କର ।” ଏହିପରେ ରାମ ମୁନିଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମ୍ମାନ ସହିତ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାରେ ଏବଂ କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ନୁସାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଗାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧରିତ୍ରୀର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଗଭୀର ଶବ୍ଦ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।” ଏପରି କହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମ ଧନୁଷର ମଝିରେ ହାତ ଦେଲେ ଓ ଏକ ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅନୁରଣିତ କଲା । ସେଇ ଧ୍ୱନିରେ ତାଟକା ଅଟବୀର ନିବାସୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ତାଟକା ନାମକ ଦାନବୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧ୍ୱନିରେ ବିପ୍ରମତ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା । ସେ ଧ୍ୱନିକୁ ଶୁଣି, ତାଟକା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠାରୁ ଧ୍ୱନି ଆସିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲା । ସେଉଁଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେହଧାରିଣୀ ଯକ୍ଷିଣୀକୁ ଦେଖ, ଯାହାକୁ ଦେଖି କୌଣସି ଭୀରୁର ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ । ଏହି ମାୟାବିନୀ ତାଟକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ । ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଚଳନ ନଷ୍ଟ କରିବି, ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେବି । ଯଦିଓ ସେ ନାରୀ ହେବାରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିଦେବି ।” ଏହିପରି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ତାଟକା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଆସିଲା । ଏହିବେଳେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଡାକି ତିବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ନିନ୍ଦା କଲେ ଓ ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଇ ରକ୍ଷା କଲେ । ତାଟକା ଏକ ବିପୁଳ ଧୂଳି କୁହୁଡ଼ ଉଠାଇ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମୁହଁ ମୁହଁ ଭ୍ରମିତ କଲା । ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ମାୟାବଳରେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ପାଥର ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତୀର ବର୍ଷା କରି ସେଉଁଠି ତାଟକାଙ୍କ ହାତ ଦୁଇଟି କାଟିଦେଲେ । ଏହିପରେ ତାଟକା ହାତ ଶୂନ୍ୟ, କ୍ଷୀଣ ଓ ରୋଷାନ୍ତି ହୋଇ ନିକଟରେ ଦାଡ଼ିଥିଲେ । ଏବେ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକର ଛେଦ କରିଦେଲେ । ଏହି ଯକ୍ଷିଣୀ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ । ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚଳି, ପୁନି ପାଥର ବର୍ଷା କରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ମହାନ କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, ଏଉଁ ଦୟା ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଏହି ତାଟକା ଦୁଷ୍ଟା ଓ ଅପକାରିଣୀ । ସେ ଏକଦା ମହାମାୟାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ବଳିଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ନିହତ କର । ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ହୋଇଯାନ୍ତି ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ତାଟକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ତାଙ୍କ ମାୟାକୁ ଅବରୋଧ କଲେ । ତାଟକା ପୁଣି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଏହି ଶୂରତା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ରାମଙ୍କୁ “ଶାବାଶ, ଶାବାଶ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଶତାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ । ସମସ୍ତ ଦେବତା ହସି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଉ । ସମସ୍ତ ମରୁତ୍ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ । ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ରାଘବଙ୍କୁ ଆପଣ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ପୁତ୍ର କୃଶାଶ୍ବଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟବାନ୍, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତୁ । ତପୋବଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ସେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ କରିବେ ।” ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆସିଲା । ତାଟକାଙ୍କ ବଧରେ ଖୁସି ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅଲିଂଗନ କରି କହିଲେ, “ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧାରୀ ରାମ, ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ ବିତାଉ । କାଲି ସକାଳେ ଆମେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସେ ରାତି ତାଟକା ଅଟବୀରେ ଖୁସିରେ କାଟିଲେ । ସେଇ ଦିନ ତାଟକା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଟବୀ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଶିଷ୍ଟ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଏପରି ଭାବେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ରାମ ମୁନିଙ୍କ ସହ ରହିଲେ ଓ ସକାଳେ ଉଠିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସକାଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଖୁସି । ଭଳି ଭାବରେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ବିପକ୍ଷରେ ଜୟ ପାଇପାରିବ ।