ସୌମିତ୍ରି, ସୀତାଙ୍କ କାରଣରେ ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଯାଏ ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଯିବ, ତେବେ କୈକେୟୀ କି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ? ମୋ ପ୍ରିୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିଶୀଳ କୌସଲ୍ୟା, ଯିଏ ପୁଅ ବିନା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି, ସେ କୈକେୟୀଙ୍କ ସେବା କରିପାରିବେ କି, ଯିଏ ସ୍ୱପ୍ନ ସାକାର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି? ଯଦି ବୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆଉ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି; କିନ୍ତୁ ସେ ନଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଦେଇଦେବି। ଯଦି ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ ବୈଦେହୀ ମୋତେ ହସି ଆଲାପ କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ କୁହ, ବୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ? ତୁମେ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ ତାପସୀ ସୀତା ରାକ୍ଷସମାନେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି କି? ବୈଦେହୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁକୁମାର, ଯୁବତୀ ଏବଂ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ। ନିଶ୍ଚିତଭାବେ, ସେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ତୁମେ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମନେ କରେ ବୈଦେହୀ ମୋ ସ୍ୱର ଦେଇ ଡାକିଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ତୁମକୁ ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲା। ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ରଖିଦେଇ ନିଶ୍ଚିତ ଭୁଲ କରିଛି, ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି। ଖରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିଷଣ୍ଣ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହାୟ, ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ିଛି, ଶତ୍ରୁଦଳନ ମୁଁ ଏଉଁ ବେଳେ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଭୟ କରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ରାଘବ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଜନସ୍ଥାନକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ, ଚିନ୍ତିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ମୁଁହ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତିନିଜଣ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତା ଚାଲିଥିବା କିଛି ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଲେ; ଆଶ୍ରମ ଚିହ୍ନି ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନଷଠିଅଁ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ତାପରେ, ଆଶ୍ରମରୁ ଫେରି ଆସି, ରାଘବ, ରଘୁବଂଶୀ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦରେ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ତୁମେ କାହିଁକି ମୈଥିଲୀକୁ ଏକାକି ଛାଡ଼ି ଆସିଛ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ତୁମ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଅରଣ୍ୟରେ ରଖିଦେଇଥିଲି? ତୁମେ ମୈଥିଲୀ ବିନା ଫେରି ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ମୋର ହୃଦୟ ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତିତ। ମୋ ବାମ ଆଖି, ବାମ ହାତ ଏବଂ ହୃଦୟ ଫଡ଼ୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୀତାଠାରୁ ଦୂରେ ଦେଖୁଛି। ଏପରି ଭାବରେ କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୋକରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସିନାହିଁ; ତାଙ୍କର କଠୋର କଥାରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ମୁଁ ଆସିଛି। ସେ ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଠରେ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ପରି; ତାଙ୍କ କଥା 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ମୋ କାନରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ତୁମ ଦୁଃଖଦାୟକ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ମୈଥିଲୀ ମୋ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ଆଉ ଆଉ ଦଉଡ଼ି ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ, କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଥିଲେ। ସେ ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଚାଲିବାକୁ କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଥିଲି—ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏପରି କିଛି କେବେ ଘଟିନାହିଁ। ଏଭଳି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ସୀତା' ଭଳି ନିଚ କଥା କିପରି କହିପାରିବେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? କେଉଁ କାରଣରେ, କିଏ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ସ୍ୱର ବ୍ୟବହାର କରି, ଭଙ୍ଗା ସ୍ୱରରେ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି କହିଲେ? 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ଏହି ଚିତ୍କାର ଭୟରେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା, ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି କଥାରେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନଙ୍କ ଚଳ। ଏହି ଆତୁରତା ପରିଞ୍ଚାଳନ କରିବା ଦରକାର; ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଭୟ ହୁଅ। ତିନି ଜଗତରେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ନାହିଁ ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ। ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଆସନ୍ତାକାଲି ହେବା, କୌଣସି ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ରାଘବ ଅଜୟ। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବୈଦେହୀ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲେ—ତୁମର ମୋପ୍ରତି ଭାବ ଅପରାଧ, ମୋ ଭାଇ ହରାଇଗଲେ ତୁମେ ମୋତେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଭରତଙ୍କ ଇଂଗিতରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, ତାଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯାଉନାହିଁ। ତୁମେ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ, ମୋ ଉପରେ ଲୁଚିଥିବା ଶତ୍ରୁ, ରାଘବଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉନାହିଁ। ବୈଦେହୀଙ୍କ ଏପରି କଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଖି ରେଗଲା, ଓଠ ଗସଗସିଲା, ରେଜା ଭରି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି କଥା କହିଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ରାମ, ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଭରି, କହିଲେ—ମୈଥିଲୀ ବିନା ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସି ଭୁଲ କରିଛ। ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି, ତଥାପି ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ କଥାରେ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, କ୍ରୋଧିତ ନାରୀଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି। ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ବିମୁଢ଼ ହୋଇ, ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ। ସେଇ ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଇଥିଲା, ସେ ମୋ ତୀରରେ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।