ହେ ରାମ, ପୂର୍ବରୁ ଭିଷ୍ଣୁ ଭୃଗୁ ଋଷିଙ୍କର ପତ୍ନୀ, କାବ୍ୟଙ୍କ ଜନନୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା ଏକ ନୂତନ ଲୋକ ଚାହାଁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏପରି ଅନେକ ଉତ୍ତମ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଅଧର୍ମିଣୀ ନାରୀମାନେକୁ ନିହତ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେଖି, ରାଜନ୍, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏହି ଦୁଷ୍ଟାକୁ ହତ୍ୟା କର। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଛବିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମହାମୁନିଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହ କହିଲେ— “ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ଏବଂ କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କ ଶବ୍ଦର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ସନ୍ଦେହ ଛାଡ଼ି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ମୋତେ ପିତା ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେଶର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅପାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ଏହିପରି କହି ଶତ୍ରୁନିବାରକ ରାମ ଧନୁଷର ମଧ୍ୟଅଂଶ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଗ୍ରହଣ କରି ଏମିତି ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯାହା ଚାରିଦିଗକୁ ଉଠିଗଲା। ସେଇ ଧ୍ୱନିରେ ତାଟକା ଅଟବୀର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଟକା ମହାକ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ସେଇ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ତାଟକା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଧ୍ୱନି ଆସୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଦେଖ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଓ ବିକୃତ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଯକ୍ଷିଣୀକୁ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ଷୁଦ୍ରମନ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଙ୍ଗ ହେଇଯିବ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳି ମାୟାବିନୀକୁ ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଚଳନ ନଷ୍ଟ କରି ତାଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଓ ନାସିକା ଚ୍ୟୁତ କରିଦେବି। ତିଅ ନାରୀ ହେବାରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଗତି ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।” ଏମିତି କହିବା ସମୟରେ, ତାଟକା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆତୁର ହୋଇ ହାତ ଉଠାଇ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲା। ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ବିକ୍ଷୋଭ କରି ରଘୁନନ୍ଦନ ଭାଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅଭୟ ଓ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାଟକା ଭୟଙ୍କର ଧୂଳି ଉଡ଼ାଇ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା। ପରେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଅ ପଥର ବର୍ଷା କରିଲା; ଏହା ଦେଖି ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ବାଣବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ତାଟକାଙ୍କ ପଥର ବର୍ଷାକୁ ରୋକିଦେଲେ, ଏବଂ ତିଅ ଝପଟିଆସୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ତିଅ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାହୀନ, କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ଗର୍ଜନା କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଓ ନାସିକାର ଶିର୍ଷ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ମାୟାବିନୀ ତାଟକା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ଏଉଁଠି ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚଳି ଆସି ପୁଣି ପଥର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହା ଦେଖି ମହାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— “ରାମ, ଏତେ ଦୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ତିଅ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅଧର୍ମିଣୀ। ଏହି ମାୟାବିନୀ ଯକ୍ଷିଣୀ ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରେ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ ହତ୍ୟା କର। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅତିଶୟ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହୋଇଯାନ୍ତି।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାମ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବାଣବର୍ଷା କରି ତାଟକାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଦେଲେ। ତିଅ ମହାକ୍ରୋଧରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ଝପଟିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବମଣ୍ଡଳ ରାମଙ୍କୁ “ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏବଂ ଏକହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଖୁସିରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ କୌଶିକ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ। ସମସ୍ତ ମାରୁତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦିଅନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରଜାପତି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟବୀର, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତୁ। ଏହି ତପୋବଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶିକ୍ଷା ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ସେ ଯଥାଯଥ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପଥରେ ଚଳିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରିବେ।” ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ଚଳିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାଟକା ବଧରେ ଖୁସି ହୋଇ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ। ସେ ରାମଙ୍କ ମାଥାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ସୁମୁଖ ରାମ, ଆସନ୍ତା ରାତି ଏଠି ରୁହିବା। କାଲି ସକାଳେ ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ତାଟକା ବନରେ ଏ ରାତି ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ କାଟିଲେ। ସେଇ ଦିନ ତାଟକା ବନ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯିଲା। ଏହିପରି ତାଟକାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଏଠି ରହିଲେ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଜାଗିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ସତାଇଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପରେ, ରାତି କାଟି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ହସି ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମହାବିର, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଅତି ସ୍ନେହରେ ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ଦେବି।